آموزش سنتور؛ هرآنچه که باید قبل از شروع بدانید

سنتور، یکی از سازهای مهم موسیقی سنتی یا دستگاهی ایران است. آموزش سنتور نیازمند داشتن اطلاعاتی به‌­عنوان پیش­زمینه در مورد ساختار و فیزیک این ساز، جنس صدا، پیشینه و جایگاهش در موسیقی ایرانی است. این ساز، جزء سازهای زهی­‌مضرابی تقسیم­‌بندی شده و آموزش آن شامل مراحل مقدماتی، ردیف‌­نوازی و یادگیری قطعات ساخته‌­شده برای آن است.

در این مقاله، تلاش می‌­کنیم هرآنچه را که یک هنرجو پیش از رفتن به کلاس آموزش سنتور باید به آنها آگاه باشد، مرور کنیم. در بخش انتهایی نیز اساتید برجسته این ساز و آثار زیبایی که خلق کرده­‌اند را معرفی خواهیم کرد. پیش از مراجعه به آموزشگاه موسیقی و ثبت‌­نام در کلاس آموزش سنتور ، مطالعه این مقاله دیدگاه بهتری در مورد این ساز به شما می­دهد.

معرفی ساز سنتور

در کلاس آموزش موسیقی هنرجو ابتدا با فیزیک ساز، خواهد شد. ساز سنتور، یک جعبه ذوزنقه چوبی است که سیم­‌های آن به موازات اضلاع موازی­اش، کشیده شده‌­اند. این ساز، 72 سیم دارد که با گذر از روی خرک‌­ها، مناطق صوتی مختلفی مانند زیر و بم را در این ساز می­‌سازند. این سیم‌­ها درهجده دسته چهارتایی قرار می­‌گیرند. به صدا درآوردن سنتور، توسط دو عدد مضراب صورت می­گیرد.

جعبه صوتی این ساز از چوب­‌های محکم نظیر چوب درختان گردو، آزاد و فوفل ساخته می­شود. این جعبه از داخل توسط چهار کلاف، نگه­داشته می­شود. یکی از عوامل مهم تاثیرگذار در قیمت این ساز، محاسبات درست سازنده در مورد محل قرارگیری کلاف­‌هاست. صفحه رویی این ساز نیز از مرغوب­‌ترین قسمت چوب ساخته می­شود.

طریقه نواختن سنتور

سنتور، جلوی نوازنده، روی میز یا زمین قرار گرفته و درواقع، تماسی با بدن وی پیدا نمی­‌کند. بااین­‌حال، نحوه نشستن پشت این ساز باید به گونه‌­ای باشد که کمترین فشار به بازوها، دستان و گردن نوازنده وارد بیاید. یادگیری اصولی این مرحله، یکی از مهم­ترین مراحل آموزش سنتور است.

یک جفت مضراب چوبی برای نواختن سنتور به­‌کار می­رود که هر کدام از آنها در یک دست نوازنده قرار می‌­گیرند. انتهای این مضراب به‌­شکل حرف ع است و انگشت اشاره نوازنده در منحنی کوچک بالای این حرف قرار گرفته و با تکیه بر انگشتان شست و انگشت سبابه، حرکت می­کند.

سر مضراب با سیم‌­ها برخورد کرده و نت­های مختلف را به‌­صدا درمی­آورد. در گذشته، تمام مضراب از جنس چوب بود اما صد سالی است که سر مضراب را از نمد می‌­پوشانند. نتیجه این کار، تولید صدای بسیار نرم­تر از ساز است.

پیشینه ساز سنتور

سنتور، یکی از قدیمی­ترین سازهای ایرانی است که حضور آن را در نقش برجسته‌­های دوران ساسانی نیز مشهود است. شاید برای فردی که قصد رفتن به کلاس آموزش سنتور را دارد، جالب باشد که بداند این ساز یک ساز جهانی است. در نقاط مختلف دنیا از چین تا کشورهای اروپایی نیز این ساز با اندک تفاوت‌­هایی در شکل و مضراب، نواخته می­شود. زادگاه این ساز مشخص نیست بااین­‌حال، بسیاری معتقد هستند که سنتور از ایران و از طریق جاده ابریشم به دیگر نقاط دنیا منتقل شده است.

اهمیت ساز سنتور در 200 سال اخیر در موسیقی ایرانی، بیش‌­ازپیش شده است. بسیاری از اساتید موسیقی دربار قاجار، نوازندگان چیره‌­دست این ساز بوده و آن را توسعه دادند. سنتور را می­توان در کنار تار و سه‌تار در زمره سه ساز اصلی موسیقی ایرانی در دو قرن گذشته قرار داد.

صدای سنتور چگونه است؟

حتما تابه‌­حال، صدای سنتور را در آهنگ­‌ها یا از نزدیک، شنیده‌­اید که به فکر رفتن به کلاس آموزش سنتور افتاده­‌اید. این ساز صدایی نافذ، پرحجم و قوی دارد که می­تواند حالت­‌های احساسی مختلفی را القا کند. از بیشتر مناطق صوتی این ساز، صدایی دلنشین و گرم شنیده می­شود. قسمت‌­های از ساز نیز بسیار تیز و بخش‌­هایی نیز بم و تاحدودی خشن صدا می­دهند.

نباید ازنظر دور داشت که یک ساز واحد در دستان نوازندگان مختلف از مبتدی تا حرف‌ه­ای به شکل‌­های مختلفی صدا می­دهد. هرچه در نوازندگی این ساز متبحرتر شوید، می­توانید ازنظر احساسی بهتر با ساز ارتباط برقرار کرده و صدای دلنشین­‌تری از آن تولید کنید.

اساتید و آثار برجسته ساز سنتور

همانطور که گفتیم در طول نزدیک به 150 سال اخیر، استادان بزرگی به نوازندگی و آموزش سنتور پرداخته‌­اند. در دربار قاجار، می­توان به موسیقی­دان و تئوریسینی به نام سماع حضور اشاره کرد که ازجمله آهنگسازان برجسته آن دوران محسوب می­شود. پس از او، پسرش؛ حبیب سماعی؛ آثار متعددی برای سنتور ساخت که برخی از آنها بر روی صفحه ضبط شده‌­اند.

استاد ابوالحسن صبا ازجمله تاثیرگذارترین افراد در زمینه حفظ و اشاعه سنتور و به­‌طورکلی آهنگسازی در موسیقی ایرانی محسوب می­شود. این استاد برجسته، آثار بسیاری را برای سنتور ساخت که از منابع اصلی آموزش سنتور هستند.

شاگرد استاد صبا، استاد فرامرز پایور از شاخص­ترین چهره­‌های موسیقی ایرانی هستند که آثار متعددی را برای این ساز ساخته­‌اند.

در طول 50 سال اخیر، استاد پرویز مشکاتیان با ساختن قطعات بسیار برای سنتور، رنگ‌­وبوی جدیدی به این ساز داد. پس از استاد مشکاتیان نیز سبک جدیدی در سنتورنوازی، ایجاد شده است که هنرجو در دوره­‌های نهایی آموزش سنتور با آن آشنا خواهد شد. مبدع این سبک، استاد اردوان کامکار است. پس از ایشان نیز نوازندگان جوان­تری نظیر سیامک آقایی به ادامه این سبک و نوآوری در آن پرداخته‌­اند.

از جمله آثار شاخص ساخته‌­شده برای سنتور، می­‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • چهارمضراب­های استاد صبا
  • چهارمضراب­های «پژواک»، «پریزاد» و «مقدمه پرواز» از استاد پایور
  • مجموعه آلبوم­‌های بیست سال با آثار پرویز مشکاتیان
  • آلبوم‌­های «دریا» و «ماهی برای سال نو» اثر اردوان کامکار
  • آلبوم «ز بعد ما» اثر گروه سنتورنوازان به سرپرستی سیامک آقایی

 

مختصری از نکات قابل تامل پیش از رفتن به کلاس آموزش سنتور

پیش از رفتن به آموزشگاه موسیقی و ثبت­‌نام در کلاس آموزش سنتور، خوب است که با این ساز آشنایی کلی داشته باشیم. ساز سنتور یک ساز زهی­‌مضرابی نسبتا بزرگ است که صدایی حجیم و قوی و درعین­‌حال دلنشین دارد. این ساز، پیشینه­‌ای طولانی در ایران داشته و امروزه جزء مهم­ترین سازهای موسیقی ایرانی محسوب می­‌شود.

در آموزش موسیقی ، مسئله تربیت فرهنگ شنیداری نیز بسیار مهم است. به همین دلیل در این مقاله از برخی اساتید برجسته و آثارشان که گوش کردن به آن‌ها می‌­تواند صدای ساز برای هنرجو بیشتر ملموس کند نیز نام بردیم.

ممکن است شما دوست داشته باشید
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت توسط reCAPTCHA و گوگل محافظت می‌شود حریم خصوصی و شرایط استفاده از خدمات اعمال.