همه ما یک سن تقویمی مشخص داریم. اما در کنار آن، سن بیولوژیک (biological age) نیز وجود دارد؛ یعنی سرعتی که بدن ما تحلیل میرود. تحقیقات جدید نشان میدهد ریتمهای روزانه پایدار و منظم (با زمانبندی منظم برای استراحت و فعالیت) ممکن است به کند شدن این فرایند پیری کمک کند. این یافتهها حاکی از آن است که اگر این روال زودهنگام ایجاد شود، میتواند اثر ضدپیری داشته باشد و به زندگی سالمتر و طولانیتر منجر گردد. اما در حال حاضر، این نشانهها فقط سرنخ هستند، نه اثبات قطعی.
محققان دادههای یک هفته فعالیت ۲۰۷ فرد مسن را تجزیه و تحلیل کردند. آنها به دنبال الگوهای منظم، زمان اوج فعالیت و استراحت و تفاوت بین دورههای استراحت و فعالیت بودند. سپس این دادهها را با چهار امتیاز «ساعت اپیژنتیک» (epigenetic clock) مقایسه کردند. این ساعتها از نشانگرهای زیستی خون برای ارزیابی سن بیولوژیک استفاده میکنند.
اگرچه این ساعتها کاملاً با یکدیگر همخوانی نداشتند، اما ارتباط معناداری بین روالهای منظم و قابل پیشبینی و پیری بیولوژیک کندتر یافت شد. افرادی که برنامههای تکهتکه (fragmented) داشتند (با تغییرات مکرر بین فعالیت و استراحت) و روالهای نامنظمی داشتند، شواهدی از پیری سریعتر نشان دادند. این ارتباط در زنان و شرکتکنندگان سفیدپوست قویتر بود. عواملی مانند سن، سطح تحصیلات و شرایط سلامتی قابل توجه نیز در نظر گرفته شدند.
لازم به ذکر است این مطالعه فقط یک تصویر لحظهای (snapshot) است. شرکتکنندگان در طول هفتهها یا ماهها برای تحلیل اثرات مداوم روالهای خود پیگیری نشدند. بنابراین هنوز مشخص نیست کدام عوامل بر یکدیگر تأثیر گذاشتهاند. با این حال، این یافتهها با مطالعات قبلی که ارتباط بین اختلال در ریتمهای روزانه و افزایش التهاب و کوچک شدن مغز را شناسایی کرده بودند، مطابقت دارد.
به نظر میرسد بدن ما برنامههای منظم و قابل پیشبینی را ترجیح میدهد. هنگامی که این ریتمها از هماهنگی خارج میشوند (مانند شیفت کاری شب)، خطر مشکلات افزایش مییابد. محققان تأکید میکنند برای تحلیل ارتباط بین برنامه روزانه و پیری، باید مطالعات طولی (longitudinal) انجام شود. آنها میگویند: «ما قطعاً به مطالعات طولی در طول زمان نیاز داریم تا ببینیم آیا تضعیف ریتمهای استراحت-فعالیت مقدم بر تسریع پیری فیزیولوژیکی است یا برعکس.» این تحقیق در مجله «JAMA Network Open» منتشر شده است.
