دوش آب سرد ممکن است فراتر از ایجاد حس شادابی و هوشیاری، با کاهش روزهای بیماری و غیبت از محل کار ارتباط داشته باشد. نتایج تحلیل سه آزمایش با مشارکت ۷۱۹ نفر نشان می‌دهد افرادی که به‌طور منظم دوش آب سرد می‌گرفتند، در مقایسه با افرادی که بیشتر از آب گرم استفاده می‌کردند، روزهای کمتری احساس بیماری داشتند و کمتر به دلیل بیماری سر کار حاضر نمی‌شدند. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که این یافته‌ها هنوز قطعی نیستند.
آزمایش دوش آب سرد روی ۷۱۹ نفر چه چیزی را نشان داد؟
این پژوهش را لنا گلاسر، روان‌شناس دانشگاه بازل سوئیس، در قالب تحقیقات دوره دکتری خود انجام داده است. هدف اصلی او بررسی عوامل روان‌شناختی مؤثر بر تغییر عادت‌های روزمره بود؛ اما نتایج بررسی تأثیر دوش آب سرد، یافته قابل‌توجهی درباره سلامت و حضور افراد در محل کار به همراه داشت.
پژوهشگران با تجمیع داده‌های سه آزمایش کنترل‌شده، اطلاعات مربوط به ۷۱۹ شرکت‌کننده را بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که به‌طور منظم دوش آب سرد می‌گرفتند، در مقایسه با افرادی که این عادت را نداشتند، ۳۱ درصد روزهای غیبت کمتری به دلیل بیماری ثبت کردند.
همچنین تعداد روزهایی که این افراد احساس بیماری داشتند، در مقایسه با کسانی که بیشتر دوش آب گرم می‌گرفتند، حدود ۲۶ درصد کمتر بود.
| شاخص بررسی‌شده | نتیجه در گروه دوش آب سرد |
|---|---|
| کاهش روزهای غیبت از محل کار به دلیل بیماری | ۳۱ درصد |
| کاهش روزهای احساس بیماری | ۲۶ درصد |
| بهبود سلامت روان گزارش‌شده | بهبود اندک |
| بهبود سلامت جسمانی گزارش‌شده | از نظر آماری معنادار نبود |
این نتایج نشان می‌دهد دوش آب سرد ممکن است با بهبود برخی شاخص‌های سلامت و کاهش غیبت از محل کار ارتباط داشته باشد؛ اما هنوز مشخص نیست این اثر دقیقاً از چه سازوکار زیستی یا روان‌شناختی ناشی می‌شود.
شرکت‌کنندگان به‌تدریج به آب سرد عادت کردند
یکی از نکات جالب این آزمایش، دشواری ادامه‌دادن دوش آب سرد در هفته‌های نخست بود. بسیاری از شرکت‌کنندگان در دو هفته ابتدایی از ادامه آزمایش منصرف شدند؛ اما پس از این دوره، تعداد افرادی که از مطالعه خارج می‌شدند کاهش پیدا کرد.
در میان افرادی که دست‌کم ۷۰ درصد مواقع به برنامه خود پایبند ماندند، بین ۷۷٫۳ تا ۹۰ درصد در هر هفته دوش آب سرد گرفته بودند. تفاوت این ارقام به آزمایش مورد بررسی بستگی داشت.
لنا گلاسر معتقد است این روند نشان می‌دهد بدن و ذهن افراد می‌توانند به‌تدریج با این عادت جدید سازگار شوند.
شرکت‌کنندگان همچنین در پرسش‌نامه‌ها از احساس هوشیاری و شادابی بیشتر پس از دوش آب سرد خبر دادند. برخی نیز از حس رضایت ناشی از انجام کاری دشوار و خارج‌شدن از محدوده راحتی خود صحبت کردند.
آیا دوش آب سرد سیستم ایمنی را تقویت می‌کند؟
یکی از توضیح‌های احتمالی برای نتایج این پژوهش، تأثیر قرارگرفتن مکرر در معرض آب سرد بر فعالیت سیستم ایمنی است. بااین‌حال، آزمایش جدید مستقیماً سازوکارهای زیستی بدن را بررسی نکرده و نمی‌توان کاهش روزهای بیماری را به تقویت قطعی سیستم ایمنی نسبت داد.
پژوهشی در سال ۲۰۲۴ نشانه‌هایی از افزایش برخی پاسخ‌های ایمنی را در افراد مواجه‌شده با آب سرد گزارش کرده بود. مطالعات مربوط به غوطه‌وری در آب سرد نیز نتایجی مشابه در برخی شاخص‌های فیزیولوژیکی نشان داده‌اند.
با وجود این، هنوز مشخص نیست تغییرات مشاهده‌شده در پاسخ ایمنی تا چه اندازه می‌توانند احتمال ابتلا به بیماری را کاهش دهند. برای اثبات چنین ارتباطی، به پژوهش‌های دقیق‌تر و تکرار آزمایش‌ها در گروه‌های بزرگ‌تر نیاز است.
چرا نتایج پژوهش هنوز قطعی نیست؟
با وجود ارقام امیدوارکننده، این تحقیق محدودیت‌هایی دارد که باید هنگام تفسیر نتایج در نظر گرفته شوند.
نخست اینکه داده‌های مربوط به روزهای بیماری و غیبت از محل کار، بر اساس گزارش خود شرکت‌کنندگان جمع‌آوری شده‌اند و اندازه‌گیری پزشکی مستقیمی برای تأیید تمام موارد انجام نشده است.
دوم اینکه افراد بر اساس تعداد دفعات واقعی دوش آب سرد در گروه‌های مختلف دسته‌بندی شدند، نه اینکه به‌صورت تصادفی در گروه آب سرد و آب گرم قرار بگیرند. این موضوع می‌تواند بر نتیجه نهایی اثر بگذارد؛ زیرا ممکن است افرادی که داوطلبانه دوش آب سرد می‌گیرند، از نظر سبک زندگی یا وضعیت سلامت با دیگران تفاوت داشته باشند.
نکته مهم‌تر اینکه نتایج این تحقیق هنوز داوری علمی همتا را پشت سر نگذاشته‌اند و مقاله پژوهشگران در مرحله پیش‌انتشار قرار دارد. بنابراین، نمی‌توان از این یافته‌ها نتیجه گرفت که دوش آب سرد به‌تنهایی از بیماری جلوگیری می‌کند.
چگونه دوش آب سرد را به عادت روزانه تبدیل کنیم؟
گلاسر به افرادی که قصد دارند دوش آب سرد را امتحان کنند، توصیه می‌کند به‌جای شروع ناگهانی با پایین‌ترین دمای ممکن، دمای آب را به‌تدریج کاهش دهند.
لازم نیست آب هر روز به یک اندازه سرد باشد. افراد می‌توانند با توجه به شرایط جسمانی و میزان تحمل خود، شدت سرما را تنظیم کنند و به واکنش بدنشان توجه داشته باشند.
البته دوش آب سرد برای همه افراد مناسب نیست. کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای، مشکلات قلبی‌عروقی یا حساسیت به سرما دارند، بهتر است پیش از امتحان‌کردن این روش با پزشک مشورت کنند.
جمع‌بندی؛ دوش آب سرد هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد
نتایج بررسی ۷۱۹ نفر نشان می‌دهد دوش آب سرد منظم با کاهش ۲۶ درصدی روزهای احساس بیماری و ۳۱ درصدی روزهای غیبت از محل کار ارتباط دارد. این یافته‌ها می‌توانند مسیر تازه‌ای برای بررسی تأثیر عادت‌های ساده روزمره بر سلامت عمومی باز کنند.
بااین‌حال، محدودیت‌های روش تحقیق و منتشرنشدن نتایج در یک مجله علمی داوری‌شده، مانع از آن می‌شود که دوش آب سرد را روشی اثبات‌شده برای پیشگیری از بیماری بدانیم. مطالعات آینده باید مشخص کنند آیا این ارتباط در شرایط کنترل‌شده نیز تکرار می‌شود و چه سازوکارهایی پشت آن قرار دارند.
منابع:
- ScienceAlert
- دانشگاه بازل؛ نتایج پژوهش درباره دوش آب سرد
- پایان‌نامه دکتری لنا گلاسر، دانشگاه بازل
