کار در شیفت شب سالهاست با مشکلات جسمی و روانی مختلف مرتبط دانسته میشود، اما اکنون پژوهش جدیدی نشان میدهد این سبک کاری ممکن است به تغییرات قابل اندازهگیری در ساختار مغز نیز منجر شود.
عصبشناسان سنگاپوری با بررسی دادههای بیش از ۱۴ هزار نفر از شرکتکنندگان پروژه UK Biobank دریافتند افرادی که بهطور منظم در شیفت شب کار میکنند، کاهش حجم خفیفی را در بخشهای مهمی از مغز تجربه میکنند. با این حال، نتایج نشان میدهد این تغییرات تا حدی قابل بازگشت هستند و پس از ترک کار شیفتی، بهطور متوسط طی حدود دو و نیم سال بخشی از حجم ازدسترفته بازیابی میشود.
در این مطالعه، اسکنهای MRI بیش از ۲,۱۰۰ کارگر شیفتی با سایر افراد مقایسه شد. پژوهشگران کاهش حجم در تالاموس راست و آمیگدال چپ را مشاهده کردند؛ دو ناحیهای که نقش مهمی در تنظیم چرخه خواب و بیداری، حافظه، توجه و کنترل احساسات دارند.
تحلیلهای تکمیلی همچنین نشان داد افرادی که کاهش حجم بیشتری در این نواحی داشتند، در برخی آزمونهای شناختی عملکرد ضعیفتری از خود نشان میدادند. البته پژوهشگران تأکید میکنند که شدت این ارتباط بسیار کم بوده و باید با احتیاط تفسیر شود.
به گفته محققان، اختلال مزمن در ریتم شبانهروزی بدن (Circadian Rhythm) محتملترین دلیل این تغییرات است. عواملی مانند کمبود نور خورشید، تغییر زمان غذا خوردن و بینظمی خواب نیز میتوانند در این فرآیند نقش داشته باشند.
با این حال، دانشمندان هشدار میدهند که کوچکتر شدن برخی نواحی مغز لزوماً به معنای آسیب دائمی یا مرگ سلولهای عصبی نیست. مغز توانایی سازگاری و بازآرایی ساختارهای خود را دارد و ممکن است این تغییرات بخشی از فرآیند تطبیق با شرایط کاری غیرعادی باشند.
نکته امیدوارکننده این است که نتایج پژوهش نشان میدهد اثرات مشاهدهشده پس از توقف کار شیفتی تا حدی برگشتپذیر هستند؛ موضوعی که میتواند فرصت مناسبی برای پیشگیری و بهبود سلامت مغز در افرادی باشد که سالها در شیفتهای شبانه فعالیت کردهاند.
