دو عادت غذایی ساده با وزن کمتر در بلندمدت ارتباط دارند

پژوهش دانشمندان اسپانیایی نشان میدهد زمان خوردن وعدههای غذایی ممکن است بهاندازه نوع غذا در مدیریت وزن اهمیت داشته باشد. بر اساس بررسی اطلاعات بیش از ۷ هزار نفر، خوردن صبحانه زودتر و طولانیتر کردن فاصله میان شام تا صبحانه روز بعد، با شاخص توده بدنی پایینتر در ارتباط است. بااینحال، محققان تأکید میکنند که این نتایج رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند.
صبحانه زودتر و فاصله طولانیتر میان شام و صبحانه
پژوهشگران مؤسسه سلامت جهانی بارسلونا (ISGlobal) اطلاعات تغذیه و وزن ۷۰۷۴ نفر را بررسی کردند. شرکتکنندگان در زمان آغاز مطالعه بین ۴۰ تا ۶۵ سال داشتند و اطلاعات مربوط به عادتهای غذایی و وضعیت جسمانی خود را در سال ۲۰۱۸ ارائه کردند.
حدود پنج سال بعد، در سال ۲۰۲۳، بیش از ۳۱۰۰ نفر از شرکتکنندگان دوباره ارزیابی شدند. محققان با مقایسه اطلاعات این دو دوره دریافتند افرادی که صبحانه و شام را زودتر میخوردند و در فاصله میان این دو وعده شبانه غذا مصرف نمیکردند، پس از پنج سال شاخص توده بدنی پایینتری داشتند.
این یافته نشان میدهد فقط تعداد ساعتهای ناشتا ماندن اهمیت ندارد؛ بلکه زمان شروع و پایان خوردن غذا نیز میتواند در ارتباط میان الگوی تغذیه و وزن بدن نقش داشته باشد.
ساعت زیستی بدن چه نقشی در کنترل وزن دارد؟
محققان احتمال میدهند این ارتباط به ریتم شبانهروزی بدن مربوط باشد. ریتم شبانهروزی مجموعهای از ساعتهای زیستی داخلی است که فعالیتهای بدن را در چرخه تقریباً ۲۴ ساعته تنظیم میکند.
زمان خواب و بیداری، ترشح هورمونها، تنظیم اشتها و سوختوساز بدن تحت تأثیر این چرخه قرار دارند. به همین دلیل، خوردن غذا در ساعات ابتدایی روز ممکن است هماهنگی بیشتری با فعالیت طبیعی بدن داشته باشد.
به گفته پژوهشگران، صرف زودتر غذا خوردن میتواند با تنظیم بهتر اشتها و مصرف انرژی ارتباط داشته باشد. همچنین زمانبندی وعدهها ممکن است بر تولید انسولین و نحوه ذخیره چربی در بدن اثر بگذارد؛ هرچند برای تأیید این سازوکارها به بررسیهای بیشتری نیاز است.
حذف صبحانه و روزهداری ۱۷ ساعته لزوماً مفید نیست
یکی از نکات جالب پژوهش به افرادی مربوط میشود که برای طولانیتر کردن دوره ناشتا ماندن، صبحانه را حذف میکنند. محققان در میان شرکتکنندگان مرد، گروهی را شناسایی کردند که نخستین وعده غذایی خود را حدود ساعت ۱۴ میخوردند و بهطور متوسط ۱۷ ساعت ناشتا میماندند.
بااینحال، این الگوی غذایی با کاهش شاخص توده بدنی ارتباط مشخصی نداشت. این افراد همچنین بیشتر از سایر گروهها سیگار میکشیدند، الکل مصرف میکردند و فعالیت بدنی کمتری داشتند.
به گفته کامیل لاسال، یکی از پژوهشگران، مطالعات مداخلهای دیگر نیز نشان دادهاند که حذف صبحانه بهعنوان روشی برای روزهداری متناوب، لزوماً در کاهش وزن بلندمدت مؤثرتر از کاهش دریافت کالری نیست.
بنابراین، نتایج این پژوهش را نباید به معنای توصیه به حذف صبحانه یا ناشتا ماندن ۱۷ ساعته در نظر گرفت. نکته اصلی، بررسی تأثیر زمانبندی وعدههای غذایی و هماهنگی آن با ساعت زیستی بدن است.
ارتباط قویتر میان زمان غذا خوردن و وزن در برخی زنان
پژوهشگران در بررسیهای خود تفاوتهایی میان زنان و مردان مشاهده کردند. ارتباط میان طولانیتر شدن فاصله شبانه غذا خوردن و شاخص توده بدنی پایینتر، بهویژه در زنان پیش از یائسگی آشکارتر بود.
همچنین در تحلیل اطلاعات شرکتکنندگان، دیرتر خوردن صبحانه و افزایش دفعات غذا خوردن با شاخص توده بدنی بالاتر ارتباط داشت. بااینحال، این نتایج بهتنهایی نشان نمیدهند که کاهش تعداد وعدهها یا تغییر ساعت صبحانه برای همه افراد نتیجه یکسانی خواهد داشت.
آیا زودتر شام خوردن واقعاً به کاهش وزن کمک میکند؟
این پژوهش در حوزهای به نام «زمانزیستی تغذیه» یا Chrononutrition قرار میگیرد؛ شاخهای از مطالعات تغذیه که علاوه بر نوع و مقدار غذا، زمان مصرف وعدهها را نیز بررسی میکند.
نتایج یک تحلیل دیگر از کارآزماییهای تصادفی که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد نیز نشان داد برنامههای غذایی با بازه مصرف زودتر در طول روز، در مقایسه با بازههای دیرتر، میتوانند به بهبود وزن و قند خون کمک کنند. این یافتهها از اهمیت زمانبندی غذا خوردن حمایت میکنند، اما به معنای وجود یک برنامه غذایی واحد و مناسب برای همه نیستند.
از طرف دیگر، شاخص توده بدنی (BMI) معیار کاملی برای سنجش چاقی نیست و نمیتواند بهتنهایی تفاوت میان چربی و توده عضلانی را مشخص کند. همچنین پژوهش اصلی از نوع مشاهدهای بود و نمیتوانست ثابت کند که زودتر خوردن صبحانه و شام مستقیماً باعث کاهش وزن شده است.
جمعبندی؛ زمان وعدهها را در کنار کیفیت تغذیه جدی بگیرید
یافتههای این مطالعه نشان میدهند که برای مدیریت وزن، فقط توجه به کالری و نوع مواد غذایی کافی نیست و زمان مصرف وعدهها نیز میتواند اهمیت داشته باشد. خوردن شام در ساعات ابتدایی شب، پرهیز از ریزهخواری بین شام و صبحانه و داشتن صبحانهای زودتر، الگوهایی هستند که ارزش بررسی بیشتر دارند.
بااینحال، هنوز برای تبدیل این نتایج به توصیه قطعی به مطالعات بالینی گستردهتر نیاز است. کیفیت تغذیه، میزان فعالیت بدنی، خواب و شرایط فردی همچنان از عوامل مهم در حفظ وزن سالم هستند.
منابع
- ScienceAlert
- ISGlobal