آیا ورزش واقعاً به آرتروز کمک میکند؟ یافتههای تازه یک مرور علمی چه میگویند
آرتروز یکی از شایعترین بیماریهای تحلیلبرنده مفاصل است که با درد، خشکی، تورم و کاهش دامنه حرکتی همراه است. این بیماری بیشتر زانو، لگن و دستها را درگیر میکند، هرچند ممکن است سایر مفاصل بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
اگر به آرتروز مبتلا باشید، به احتمال زیاد پزشک ورزش را بهعنوان بخشی از درمان به شما توصیه کرده است؛ توصیهای که در سالهای اخیر به یک استاندارد درمانی تبدیل شده است. با این حال، یک مرور علمی جدید نشان میدهد تأثیر ورزش ممکن است کمتر از آن چیزی باشد که پیشتر تصور میشد. البته بررسی دقیقتر این پژوهش نشان میدهد برای کنار گذاشتن برنامه ورزشی هنوز زود است.
این پژوهش چه کرد؟
پژوهشگران پس از بررسی هزاران مطالعه، پنج مرور نظاممند اصلی (شامل ۱۰۰ مطالعه و ۸۶۳۱ بیمار) را انتخاب کردند و سپس ۲۸ کارآزمایی بالینی جدیدتر (با مشارکت ۴۳۶۰ بیمار دیگر) را نیز به تحلیل افزودند.
آنها اثر ورزش را بر آرتروز زانو، لگن و دست بررسی کرده و آن را با گزینههای دیگر مانند عدم مداخله، درمانهای ساختگی (پلاسیبو)، آموزش، درمان دستی، مسکنها، تزریقهای مفصلی و جراحی مقایسه کردند.
نتایج چه بود؟
بر اساس یافتهها، در مقایسه با عدم درمان یا پلاسیبو، ورزش توانست کاهش اندکی در درد ایجاد کند؛ بین ۶ تا ۱۲ امتیاز در یک مقیاس ۱۰۰ امتیازی برای زانو، لگن و دست.
با این حال، ورزش در بهبود عملکرد حرکتی نسبت به این دو گزینه برتری قابلتوجهی نشان نداد.
در مورد آرتروز زانو و لگن، شواهد نشان داد ورزش تقریباً به اندازه داروهایی مانند ایبوپروفن یا تزریق کورتیکواستروئید (برای کاهش التهاب مفصل) در کاهش درد و بهبود عملکرد مؤثر است؛ داروهایی که معمولاً حدود ۵ تا ۱۰ درصد درد را کاهش میدهند.
پژوهشگران همچنین نتیجه گرفتند که در بیماران مبتلا به آرتروز شدید زانو و لگن، تعویض کامل مفصل نسبت به ورزش تأثیر بیشتری در بهبود درد و عملکرد دارد.
محدودیتهای مهم مطالعه
با وجود نتایج فوق، این مرور با محدودیتهایی همراه است:
۱. یکسان در نظر گرفتن همه انواع ورزش
در این تحلیل، تمرینات قدرتی، هوازی، کششی، ورزشهای آبی و تایچی همگی در یک گروه قرار گرفتند؛ در حالی که شواهد قبلی نشان دادهاند همه انواع ورزش تأثیر یکسانی ندارند. برای مثال، تمرینات هوازی در آرتروز زانو مؤثرتر از تمرینات کششی گزارش شدهاند.
۲. در نظر نگرفتن شدت علائم بیماران
تحقیقات نشان میدهد افرادی که در ابتدای درمان درد شدیدتر و عملکرد ضعیفتری دارند، معمولاً پاسخ بهتری به ورزش میدهند. این تفاوت در تحلیل جدید لحاظ نشده است.
۳. تفاوت بین ورزش تحت نظارت و بدون نظارت
مطالعات پیشین نشان دادهاند تمرینات تحت نظر مربی نتایج بهتری نسبت به تمرینات خودسرانه دارند، اما این تفاوت در مرور جدید در نظر گرفته نشده است.
۴. کوتاه بودن مدت مطالعات
بیشتر پژوهشهای بررسیشده حدود ۱۲ هفته طول کشیدهاند. در حالی که پایبندی طولانیمدت به برنامه ورزشی احتمالاً نتایج بهتری به همراه دارد.
۵. توجه نکردن به «دوز» ورزش
به نظر میرسد میزان کلی فعالیت هفتگی در بهبود درد و عملکرد نقش مهمی دارد. برخی پژوهشها نشان دادهاند حدود ۱۵۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط در هفته میتواند بیشترین فایده را ایجاد کند.
این محدودیتها نشان میدهد مرور جدید احتمالاً مزایای واقعی ورزش در آرتروز را کمتر از حد واقعی برآورد کرده است.
فراتر از کاهش درد
حتی کاهش ۱۰ درصدی درد نیز میتواند تأثیر محسوسی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد؛ از جمله در راه رفتن، کار کردن، فعالیتهای اجتماعی و مراقبت از دیگران.
همچنین این مرور نشان داد ورزش میتواند به اندازه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و کورتیکواستروئیدها درد را کاهش دهد ـ بدون عوارض جانبی و هزینههای مرتبط با آنها.
علاوه بر این، ورزش به بهبود سلامت قلب، تقویت روحیه، کنترل وزن و کاهش خطر بیماریهای مزمن مانند سرطان و دیابت کمک میکند؛ عواملی که تأثیر قابلتوجهی بر سلامت و رضایت از زندگی دارند.
در نهایت چه باید کرد؟
بر این اساس، میتوان با اطمینان گفت تقریباً هر نوع فعالیت بدنی میتواند تا حدی درد آرتروز را کاهش دهد. اما شواهد پیشین نشان میدهد اگر به طور منظم و بلندمدت ورزش کنید، احتمالاً فواید بسیار بیشتری نصیبتان خواهد شد.
بهترین ورزش، ورزشی است که انجام میشود. اگر پیادهروی در فضای باز را دوست دارید، همین گزینه میتواند انتخابی عالی باشد. اگر اهل باشگاه هستید، تمرینات قدرتی نیز در صورت تداوم، فواید چشمگیری خواهند داشت.
کارشناسان توصیه میکنند در صورت اجازه درد، گاهی شدت تمرین را کمی افزایش دهید؛ تا حدی که صحبت کردن هنگام ورزش کمی دشوار شود.
