پژوهش جدید ارتباط تجربه خروج از بدن با مرز خواب و بیداری را نشان می‌دهد

برخی افراد تجربه‌ای عجیب را گزارش می‌کنند که در آن احساس دارند از بدن فیزیکی خود جدا شده‌اند و می‌توانند محیط اطراف را از بیرون تماشا کنند. پژوهش تازه‌ای نشان می‌دهد چنین تجربه‌هایی ممکن است در یک وضعیت خاص مغز رخ دهند؛ زمانی که مرز میان خواب و بیداری کمرنگ می‌شود.

این یافته‌ها نشان می‌دهند تجربه خروج از بدن لزوماً به یک مرحله مشخص از خواب محدود نیست و ممکن است در حالت‌هایی مانند مدیتیشن، خواب سبک، رؤیای شفاف و لحظات کوتاه بیدار شدن نیز اتفاق بیفتد. پژوهشگران برای بررسی این موضوع، فعالیت مغزی افرادی را که مستعد تجربه‌های غیرمعمول بدنی بودند، در شرایط کنترل‌شده ثبت کردند.

آزمایش روی ۳۵ نفر برای بررسی تجربه‌های غیرمعمول بدنی

تیم پژوهشی به سرپرستی ترزا کامپیلو-فرر از دانشگاه رادبود هلند، ۳۵ داوطلب را که سابقه تجربه رؤیای شفاف یا مدیتیشن داشتند، در یک آزمایشگاه خواب بررسی کرد.

دانشمندان از دستگاه الکتروانسفالوگرافی (EEG) برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز استفاده کردند. شرکت‌کنندگان در حالت‌های مختلفی از جمله مدیتیشن، هنگام به خواب رفتن و در طول خواب قرار گرفتند. همچنین با استفاده از تمرین‌های آرام‌سازی و تحریک نوری تلاش شد احتمال بروز تجربه‌های غیرمعمول افزایش پیدا کند.

اما پژوهشگران برای تشخیص زمان وقوع این تجربه‌ها به یک روش جالب نیاز داشتند؛ زیرا افراد هنگام خواب نمی‌توانستند به‌سادگی وقوع آن‌ها را اعلام کنند.

راهکار این بود که شرکت‌کنندگان هر زمان احساس غیرمعمولی را تجربه می‌کردند، چشم‌های خود را به ترتیب چپ، راست، چپ و راست حرکت دهند. این حرکت‌ها حتی هنگام خواب نیز قابل ثبت بودند و به پژوهشگران اجازه می‌داد زمان تقریبی تجربه را با داده‌های EEG تطبیق دهند.

۲۰ نفر از شرکت‌کنندگان تجربه‌های غیرمعمولی داشتند

از میان ۳۵ داوطلب، ۲۰ نفر در مجموع ۳۶ تجربه غیرمعمول بدنی را گزارش کردند. این تجربه‌ها بیشتر هنگام مدیتیشن رخ دادند، اما مواردی نیز در خواب REM، خواب غیر REM و لحظات کوتاه بیدار شدن از خواب ثبت شد.

گزارش شرکت‌کنندگان طیف متنوعی از احساسات را در بر می‌گرفت:

• احساس شناور بودن، پرواز کردن یا سقوط؛

• چرخش بدن یا احساس حرکت در حالی که بدن ثابت است؛

• احساس لرزش، فشار یا لمس شدن توسط چیزی نامرئی؛

• از دست دادن درک طبیعی از شکل و مرزهای بدن؛

• تجربه فلج خواب و توهم‌های ترسناک؛

• احساس قرار گرفتن خارج از بدن فیزیکی یا شناور بودن در بالای آن.

در ۱۰ مورد، شرکت‌کنندگان به‌طور مشخص احساس کردند از بدن خود خارج شده‌اند یا در موقعیتی بالاتر از بدنشان قرار گرفته‌اند.

مغز در این لحظات ترکیبی از حالت خواب و بیداری دارد

مهم‌ترین بخش پژوهش، تفاوت فعالیت مغز هنگام تجربه‌های غیرمعمول با وضعیت عادی خواب یا مدیتیشن بود.

بررسی سیگنال‌های EEG نشان داد هنگام وقوع این تجربه‌ها، فعالیت امواج آهسته مغز، یعنی امواج دلتا و تتا، کاهش پیدا می‌کند. در مقابل، فعالیت امواج سریع‌تر بتا و گاما افزایش می‌یابد.

این تغییرات به‌ویژه در نواحی گیجگاهی مغز برجسته بودند؛ بخش‌هایی که در پردازش اطلاعات حسی و شکل‌گیری درک انسان از بدن خود نقش دارند.

نکته جالب این است که الگوی ثبت‌شده کاملاً شبیه خواب یا بیداری معمولی نبود. فعالیت امواج آهسته ویژگی‌هایی بین این دو حالت داشت، در حالی که امواج سریع‌تر به الگوی مغز در زمان بیداری شباهت نشان می‌دادند.

به بیان ساده، مغز در این لحظات ممکن است هم‌زمان ویژگی‌هایی از خواب و بیداری را داشته باشد. پژوهشگران معتقدند چنین وضعیتی می‌تواند توضیح دهد چرا بعضی افراد هنگام تجربه خروج از بدن، احساساتی بسیار واقعی و زنده دارند؛ حتی وقتی بدن آن‌ها کاملاً بی‌حرکت است.

ارتباط تجربه خروج از بدن با فلج خواب

فلج خواب یکی از شناخته‌شده‌ترین وضعیت‌هایی است که در مرز خواب و بیداری اتفاق می‌افتد. در این حالت، فرد ممکن است از نظر ذهنی هوشیار باشد، اما برای مدتی نتواند بدن خود را حرکت دهد. گاهی نیز توهم‌های دیداری، شنیداری یا احساس حضور موجودی در اتاق همراه آن می‌شوند.

در حالت عادی، هنگام خواب REM فعالیت عضلات اسکلتی به‌شدت مهار می‌شود تا فرد حرکات رؤیای خود را در دنیای واقعی اجرا نکند. اگر آگاهی فرد پیش از پایان این وضعیت عضلانی بازگردد، ممکن است تجربه فلج خواب شکل بگیرد.

پژوهش جدید احتمال می‌دهد تجربه خروج از بدن و برخی دیگر از احساسات غیرمعمول بدنی نیز با همین تداخل میان سازوکارهای خواب و بیداری ارتباط داشته باشند. با این حال، این پدیده‌ها الزاماً یکسان نیستند و هنوز باید تفاوت‌های عصبی آن‌ها دقیق‌تر بررسی شود.

آیا دانشمندان راز خروج از بدن را کشف کرده‌اند؟

خیر. این پژوهش شواهدی درباره الگوی فعالیت مغز هنگام تجربه‌های غیرمعمول بدنی ارائه می‌کند، اما ثابت نمی‌کند که آگاهی انسان واقعاً از بدن جدا می‌شود. آنچه اندازه‌گیری شده، تغییر در فعالیت مغز و گزارش ذهنی شرکت‌کنندگان از احساس خروج از بدن است.

همچنین هنوز مشخص نیست آیا کل مغز وارد یک وضعیت ترکیبی از خواب و بیداری می‌شود یا بخش‌های مختلف مغز به‌طور هم‌زمان در وضعیت‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند. برای پاسخ به این پرسش، مطالعات گسترده‌تر و استفاده از روش‌های تصویربرداری دقیق‌تر ضروری است.

این تحقیق که در نشریه Consciousness and Cognition منتشر شده، می‌تواند به درک بهتر نحوه شکل‌گیری حس حضور در بدن کمک کند؛ حسی که در زندگی روزمره آن‌قدر طبیعی به نظر می‌رسد که معمولاً به سازوکار پیچیده مغز در پشت آن توجه نمی‌کنیم.

منابع