راهکاری تازه برای تقویت پاکسازی مغز هنگام خواب کشف شد

پژوهشگران مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) روشی برای تقویت جریان مایع مغزینخاعی هنگام خواب پیدا کردهاند. این روش از پالسهای بسیار کوتاه صدای صورتی استفاده میکند که با امواج الکتریکی آهسته مغز هماهنگ میشوند. آزمایش اولیه روی ۱۴ فرد سالم انجام شده است. بااینحال، هنوز مشخص نیست افزایش این جریان واقعاً به پاکسازی بهتر مغز یا پیشگیری از بیماریهای عصبی منجر میشود یا خیر.
صدای صورتی چگونه به پاکسازی مغز کمک میکند؟
مغز در زمان خواب فرایندی طبیعی برای جابهجایی مایع مغزینخاعی (CSF) دارد. این مایع اطراف مغز و نخاع جریان پیدا میکند و در انتقال مواد مغذی و دفع مواد زائد نقش دارد.
پژوهشگران MIT در مطالعه جدید خود تلاش کردند این جریان را تقویت کنند. آنها از نوعی صدای ملایم به نام «صدای صورتی» استفاده کردند؛ صدایی شبیه نویز سفید، اما با فرکانسهای پایینتر و ملایمتر.
نکته مهم، زمان پخش صدا بود. دستگاه باید پالسهای صوتی را دقیقاً در لحظهای پخش میکرد که امواج الکتریکی آهسته مغز به نقطه اوج میرسیدند.
هر پالس صوتی تنها حدود ۵۰ میلیثانیه طول داشت. این صداها فعالیت الکتریکی مغز را تقویت کردند و در ادامه، موجهای جریان مایع مغزینخاعی نیز بزرگتر شدند.
آزمایش روی ۱۴ فرد سالم چه نتیجهای داشت؟
تیم تحقیقاتی این روش را روی ۱۴ داوطلب سالم در محدوده سنی ۱۸ تا ۵۲ سال آزمایش کرد. شرکتکنندگان هنگام خواب در دستگاه MRI قرار گرفتند و فعالیت مغزی آنها نیز با استفاده از الکتروانسفالوگرافی (EEG) بررسی شد.
ترکیب این دو فناوری به پژوهشگران اجازه داد امواج مغزی و حرکت مایع مغزینخاعی را همزمان اندازهگیری کنند. نتایج نشان داد پالسهای صوتی هماهنگ با امواج آهسته مغز، اندازه این امواج و جریان مایع را افزایش میدهند.
یکی از دستاوردهای مهم پژوهش، اثبات ارتباط علتومعلولی میان فعالیت امواج آهسته مغز و جریان مایع مغزینخاعی بود. پیش از این، ارتباط میان این دو فرایند مشاهده شده بود؛ اما مشخص نبود که میتوان با دستکاری فعالیت مغز، جریان مایع را نیز تغییر داد.
آیا این روش میتواند از آلزایمر جلوگیری کند؟
یکی از دلایل اهمیت این پژوهش، ارتباط احتمالی فرایند پاکسازی مغز با بیماریهای تحلیلبرنده عصبی است. تجمع پروتئینهایی مانند آمیلوئید و تاو در مغز با بیماری آلزایمر و برخی انواع زوال عقل ارتباط دارد.
دانشمندان امیدوارند تقویت جریان مایع مغزینخاعی بتواند در آینده به دفع مؤثرتر مواد زائد کمک کند. بااینحال، این موضوع هنوز اثبات نشده است.
آزمایش MIT فقط افزایش جریان مایع را اندازهگیری کرد و مشخص نکرد که این تغییر واقعاً باعث دفع بیشتر مواد زائد، بهبود حافظه یا کاهش خطر بیماریهای عصبی میشود یا خیر.
آیا فناوری تقویت جریان مغزی به خانهها میآید؟
پژوهشگران قصد دارند این روش را در مطالعات بعدی روی افراد مبتلا به اختلالات خواب و بیماریهای عصبی بررسی کنند. آنها همچنین میخواهند بدانند آیا افزایش جریان مایع مغزینخاعی میتواند کیفیت خواب و عملکرد مغز را بهبود دهد یا خیر.
جاشوا لوویت، یکی از پژوهشگران این پروژه، در کنار فعالیت علمی خود شرکتی به نام CereBloom راهاندازی کرده است. این شرکت قصد دارد فناوری موردنظر را به دستگاهی خانگی، احتمالاً در قالب هدبند، تبدیل کند.
با وجود این، چنین دستگاهی هنوز بهعنوان یک روش درمانی تأییدشده در دسترس نیست. نتایج فعلی بیشتر یک پیشرفت آزمایشگاهی محسوب میشوند و برای اثبات تأثیر آن بر سلامت مغز، به پژوهشهای گستردهتری نیاز است.
منابع:
- ScienceAlert
- MIT
- Science Translational Medicine