ورزش ممکن است پیری تخمدان‌ها را به تأخیر بیندازد

پژوهش جدیدی نشان می‌دهد فعالیت بدنی ممکن است روند پیری تخمدان‌ها را کندتر کند و به حفظ ذخیره تخمک‌ها کمک برساند. محققان همچنین دارویی آزمایشی به نام «آدیپورون» (AdipoRon) را بررسی کرده‌اند که در آزمایش روی موش‌ها، برخی از اثرات محافظتی ورزش را تقلید کرده و طول دوره باروری را افزایش داده است.

این یافته‌ها که در مجله علمی Nature Aging منتشر شده‌اند، مسیر تازه‌ای برای بررسی سازوکارهای پیری تخمدان و سلامت باروری پیشنهاد می‌کنند. بااین‌حال، بخش مهمی از شواهد مستقیم از آزمایش‌های حیوانی به دست آمده است و هنوز نمی‌توان نتیجه گرفت که ورزش یا این دارو در انسان به‌طور قطعی یائسگی را به تأخیر می‌اندازند.

ورزش چگونه می‌تواند بر پیری تخمدان اثر بگذارد؟

تخمدان‌ها با افزایش سن به‌تدریج بخشی از ذخیره فولیکول‌های خود را از دست می‌دهند. فولیکول‌ها ساختارهایی در تخمدان هستند که تخمک در آن‌ها رشد می‌کند. کاهش این ذخیره با افت توان باروری و تغییرات هورمونی مرتبط است و در نهایت به یائسگی منتهی می‌شود.

پژوهشگران دانشگاه پزشکی گوانگژو در چین برای بررسی نقش فعالیت بدنی، آزمایش‌هایی روی موش‌های ماده انجام دادند. موش‌هایی که به مدت یک ماه روی تردمیل فعالیت کردند، در مقایسه با گروه کم‌تحرک فولیکول‌های بیشتری در تخمدان داشتند و کاهش فولیکول‌های اولیه در آن‌ها کمتر بود.

این نتایج نشان می‌دهد فعالیت بدنی می‌تواند بر فرایندهای زیستی مرتبط با حفظ ذخیره تخمدان تأثیر بگذارد. بااین‌حال، سرعت پیری دستگاه تولیدمثل در موش‌ها با انسان یکسان نیست و نتایج آزمایش‌های حیوانی را نمی‌توان مستقیماً به انسان تعمیم داد.

آدیپونکتین؛ حلقه اتصال ورزش و سلامت تخمدان

یکی از محورهای اصلی این پژوهش، آدیپونکتین است؛ هورمونی که عمدتاً از بافت چربی ترشح می‌شود و در تنظیم سوخت‌وساز بدن نقش دارد. یافته‌های محققان نشان می‌دهد این هورمون ممکن است در بخشی از اثرات محافظتی فعالیت بدنی بر تخمدان نیز نقش داشته باشد.

در آزمایش‌ها، فعالیت بدنی سطح آدیپونکتین را در تخمدان موش‌ها افزایش داد. هنگامی که تولید این هورمون در حیوانات کاهش یافته بود، اثر محافظتی ورزش در برابر از دست رفتن فولیکول‌ها نیز به‌طور محسوسی تضعیف شد. این نتیجه از این فرضیه پشتیبانی می‌کند که آدیپونکتین یکی از واسطه‌های مهم میان فعالیت بدنی و سلامت تخمدان است؛ هرچند احتمال دخالت مسیرهای زیستی دیگر همچنان وجود دارد.

داروی آدیپورون چه نتایجی داشته است؟

پژوهشگران برای بررسی امکان تقلید اثرات آدیپونکتین، داروی آزمایشی آدیپورون را به کار گرفتند. این ترکیب گیرنده‌های آدیپونکتین را فعال می‌کند و می‌تواند بخشی از پیام‌رسانی زیستی مرتبط با این هورمون را شبیه‌سازی کند.

در آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌ها، دریافت آدیپورون با حفظ بهتر فولیکول‌های تخمدان و افزایش طول دوره باروری همراه بود. درحالی‌که موش‌های گروه کنترل معمولاً حدود ۱۲ماهگی دیگر قادر به تولیدمثل نبودند، برخی از موش‌های دریافت‌کننده دارو تا حدود ۱۵ماهگی نیز تولیدمثل کردند.

محققان همچنین افزایش تعداد فولیکول‌های تخمدان و سطح هورمون ضد مولرین (AMH) را در حیوانات دریافت‌کننده دارو گزارش کردند. AMH یکی از شاخص‌هایی است که در ارزیابی ذخیره تخمدان کاربرد دارد؛ بااین‌حال، تفسیر آن به‌تنهایی برای تعیین توان باروری یا پیش‌بینی زمان یائسگی کافی نیست.

نکته مهم این است که آدیپورون هنوز در مرحله تحقیقات پیش‌بالینی قرار دارد. این دارو درمان تأییدشده‌ای برای جلوگیری از پیری تخمدان یا به تأخیر انداختن یائسگی در انسان نیست و پیش از هرگونه استفاده درمانی، باید ایمنی و اثربخشی آن در مطالعات انسانی بررسی شود.

بررسی داده‌های انسانی چه چیزی را نشان می‌دهد؟

پژوهشگران برای بررسی ارتباط احتمالی فعالیت بدنی و زمان یائسگی، داده‌های انسانی را نیز تحلیل کردند. یکی از این بررسی‌ها شامل اطلاعات ۱۵۲ هزار و ۴۳۵ نفر از پایگاه داده بریتانیا (UK Biobank) بود. تحلیل دیگری نیز داده‌های ۱۲ هزار و ۴۱۸ نفر را از یک مطالعه سلامت و تغذیه در آمریکا بررسی کرد.

در این داده‌ها، میزان فعالیت بدنی در افراد پیش از یائسگی بیشتر از افراد پس از یائسگی گزارش شده بود. همچنین، تحلیل‌های ژنتیکی ارتباط میان برخی تغییرات ژنتیکی مرتبط با سطح بالاتر آدیپونکتین و اندکی تأخیر در زمان یائسگی را نشان دادند.

بااین‌حال، این داده‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که ورزش مستقیماً زمان یائسگی را تغییر می‌دهد. مقایسه افراد پیش و پس از یائسگی نمی‌تواند رابطه علت و معلولی را مشخص کند و عوامل دیگری نیز ممکن است بر میزان فعالیت بدنی و زمان یائسگی تأثیر بگذارند.

آیا ورزش می‌تواند یائسگی را به تأخیر بیندازد؟

نتایج این مطالعه شواهد تازه‌ای درباره ارتباط فعالیت بدنی با سلامت تخمدان ارائه می‌کند، اما برای نتیجه‌گیری قطعی هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. به‌ویژه باید مشخص شود که چه نوع و چه میزان فعالیت بدنی می‌تواند بر روند پیری تخمدان در انسان اثر بگذارد و آیا این تأثیر در گروه‌های مختلف سنی و شرایط جسمانی یکسان است یا خیر.

از سوی دیگر، آدیپورون می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا نقش آدیپونکتین و گیرنده‌های آن را در سلامت دستگاه تولیدمثل بهتر بشناسند. اما پیش از آنکه این ترکیب به گزینه‌ای درمانی تبدیل شود، انجام آزمایش‌های بالینی برای بررسی ایمنی، دوز مناسب و پیامدهای احتمالی آن ضروری است.

جمع‌بندی

این پژوهش نشان می‌دهد ورزش ممکن است از طریق مسیرهای مرتبط با آدیپونکتین به حفظ ذخیره تخمدان کمک کند و داروی آدیپورون نیز در آزمایش‌های حیوانی نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است. بااین‌حال، هنوز شواهد کافی برای ادعای تأخیر قطعی یائسگی با ورزش یا استفاده از این دارو در انسان وجود ندارد.

منابع