مطالعهای جدید از پژوهشگران ژاپنی نشان میدهد ویتامین C ممکن است نقش بسیار مهمتری در حفظ سلامت مغز ایفا کند؛ نقشی که فراتر از خواص شناختهشده آنتیاکسیدانی این ویتامین است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که سطوح بالاتر ویتامین C در خون با ساختار مغزی سالمتر و ارتباطات عصبی قویتر در سالمندان ارتباط دارد.
ویتامین C از جمله مواد مغذی ضروری برای بدن انسان است که برخلاف برخی حیوانات، بدن ما توانایی تولید آن را ندارد و باید از طریق رژیم غذایی تأمین شود. مطالعات پیشین نشان داده بودند که این ویتامین به مقدار قابل توجهی در بافت مغز تجمع مییابد و حتی غلظت آن در مایع مغزی-نخاعی حدود دو برابر خون است. همچنین تحقیقات گذشته ارتباط میان دریافت مناسب ویتامین C و کاهش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را مطرح کرده بودند.
در پژوهش جدید، محققان دانشگاه هیروساکی ژاپن بیش از ۲ هزار داوطلب با میانگین سنی ۶۹ سال را بررسی کردند. پژوهشگران پس از اندازهگیری سطح ویتامین C خون شرکتکنندگان، نتایج را با تصاویر MRI مغزی آنها مقایسه کردند تا ارتباط احتمالی میان این ویتامین و عملکرد شبکههای عصبی مغز را ارزیابی کنند.
ویتامین C و شبکه حیاتی مغز
تمرکز اصلی این تحقیق روی شبکهای مهم در مغز به نام «شبکه حالت پیشفرض» (Default Mode Network یا DMN) بود. این شبکه حتی زمانی که فرد فعالیت خاصی انجام نمیدهد نیز فعال است و ارتباط میان بخشهای مختلف مغز را حفظ میکند. دانشمندان معتقدند تضعیف این شبکه میتواند با افت عملکرد شناختی و مشکلات حافظه مرتبط باشد.
نتایج نشان داد افرادی که سطح ویتامین C بالاتری در خون داشتند، از حجم بیشتری از ماده خاکستری مغز برخوردار بودند؛ بخشی از مغز که در حافظه، پردازش احساسات و کنترل حرکات نقش کلیدی دارد. همچنین ارتباطات درون شبکه DMN در این افراد قویتر از سایر شرکتکنندگان بود.
آیا ویتامین C از زوال عقل جلوگیری میکند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها یک بررسی مقطعی بوده و نمیتواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند. به عبارت دیگر، هنوز مشخص نیست که افزایش ویتامین C مستقیماً باعث تقویت مغز میشود یا افراد سالمتر بهطور طبیعی سطح بالاتری از این ویتامین دارند.
با این حال، نتایج به اندازهای امیدوارکننده بوده که محققان احتمال میدهند رژیم غذایی سرشار از ویتامین C بتواند در حفظ سلامت مغز و کاهش افت شناختی ناشی از افزایش سن نقش حمایتی داشته باشد.
مطالعات پیشین نیز نشان دادهاند افرادی که به بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون و افسردگی مبتلا هستند، معمولاً ارتباطات ضعیفتری در شبکه DMN دارند. همین موضوع اهمیت یافتههای جدید را دوچندان میکند.
ویتامین C را از چه منابعی دریافت کنیم؟
اگرچه پرتقال شناختهشدهترین منبع ویتامین C محسوب میشود، اما این ماده مغذی در بسیاری از میوهها و سبزیجات دیگر نیز یافت میشود. فلفل دلمهای، کیوی، توتفرنگی، بروکلی، گوجهفرنگی و مرکبات از جمله منابع غنی این ویتامین هستند.
پژوهشگران اکنون قصد دارند مطالعات طولانیمدتتری را در جمعیتهای متنوعتر انجام دهند تا مشخص شود آیا این ارتباط در سایر گروههای سنی و نژادی نیز مشاهده میشود یا خیر.
این پژوهش بار دیگر اهمیت تغذیه را در سلامت مغز برجسته میکند. در سالهای اخیر بسیاری از تحقیقات روی تأثیر مواد غذایی بر عملکرد شناختی و کاهش خطر زوال عقل متمرکز شدهاند و نتایج جدید نیز در همین مسیر قرار میگیرد.
اگرچه هنوز نمیتوان ویتامین C را به عنوان یک راهکار قطعی برای پیشگیری از آلزایمر معرفی کرد، اما ارتباط آن با حفظ ساختار و شبکههای حیاتی مغز میتواند اهمیت مصرف روزانه میوهها و سبزیجات را بیش از پیش نشان دهد. با توجه به افزایش جمعیت سالمندان در جهان، چنین یافتههایی میتواند در آینده به توسعه راهکارهای تغذیهای برای حفظ سلامت مغز کمک کند.
نتایج این مطالعه نشان میدهد عادتهای غذایی روزمره ممکن است تأثیر عمیقتری بر سلامت مغز داشته باشند که تاکنون تصور میشد. هرچند تحقیقات بیشتری برای اثبات این رابطه لازم است، اما رعایت یک رژیم غذایی متعادل و غنی از ویتامین C میتواند انتخابی هوشمندانه برای حفظ سلامت بدن و مغز در بلندمدت باشد.
