نائومی وایت‌هد، مسن‌ترین فرد شناخته‌شده در آمریکا و دومین فرد مسن جهان، در سال ۲۰۲۶ تولد ۱۱۶ سالگی خود را جشن گرفت. او تنها سی‌وسومین فرد ثبت‌شده در تاریخ است که به این سن رسیده و آخرین آمریکایی متولد سال ۱۹۱۰ محسوب می‌شود.
زندگی او بار دیگر توجه دانشمندان را به یک پرسش قدیمی جلب کرده است: چرا برخی افراد بیش از ۱۰۰ یا حتی ۱۱۰ سال عمر می‌کنند؟ پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند پاسخ این پرسش تنها به رژیم غذایی یا ورزش محدود نمی‌شود و ژنتیک ممکن است نقش بسیار پررنگ‌تری از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد داشته باشد.
ژن‌ها ممکن است تا ۵۵ درصد تفاوت طول عمر را توضیح دهند
یکی از مهم‌ترین یافته‌های جدید درباره طول عمر از مطالعه گسترده داده‌های دوقلوها به دست آمده است. این پژوهش که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان می‌دهد اگر مرگ‌های ناشی از عوامل خارجی مانند تصادف، خشونت و برخی عفونت‌ها از محاسبات کنار گذاشته شوند، عوامل ژنتیکی ممکن است حدود ۵۵ درصد از تفاوت‌های طول عمر انسان‌ها را توضیح دهند.
این رقم بسیار بالاتر از برآوردهای قدیمی‌تر است که معمولاً سهم ژنتیک در تفاوت طول عمر را حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد می‌دانستند.
البته این یافته به معنای آن نیست که نیمی از عمر هر فرد مستقیماً توسط ژن‌های او تعیین می‌شود. پژوهش درباره وراثت‌پذیری، تفاوت‌های میان جمعیت‌ها را بررسی می‌کند و نمی‌تواند طول عمر یک فرد مشخص را پیش‌بینی کند.
چرا نقش ژنتیک در سنین بسیار بالا بیشتر می‌شود؟
شواهد موجود نشان می‌دهند تأثیر عوامل ژنتیکی در افرادی که از دهه ۹۰ زندگی عبور می‌کنند و به ۱۰۰ یا ۱۱۰ سالگی می‌رسند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
افرادی که تا سنین بسیار بالا زندگی می‌کنند ممکن است مجموعه‌ای از تغییرات ژنتیکی داشته باشند که از آنها در برابر بیماری‌های مرتبط با افزایش سن محافظت می‌کند.
برای نمونه، مطالعه‌ای که درباره افراد بالای ۱۱۰ سال انجام شده، نشانه‌هایی از محافظت ژنتیکی بیشتر در برابر آلزایمر را در این گروه نسبت به افرادی که فقط از ۱۰۰ سالگی عبور کرده‌اند نشان داده است.
با این حال، دانشمندان هنوز ژنی واحد را که بتوان آن را «ژن طول عمر» نامید، شناسایی نکرده‌اند. طول عمر نتیجه تعامل تعداد زیادی ژن با اثرات نسبتاً کوچک و همچنین عوامل محیطی و رفتاری است.
بدن افراد بسیار سالمند ممکن است از نظر زیستی جوان‌تر باشد
نمونه قابل توجه دیگر، ماریا برانیاس موررا بود که در سال ۲۰۲۴ درگذشت و از مسن‌ترین افراد ثبت‌شده جهان محسوب می‌شد.
او پیش از مرگ نمونه‌هایی از خون، بزاق، ادرار و مدفوع خود را برای تحقیقات علمی در اختیار پژوهشگران قرار داده بود. مطالعات انجام‌شده روی این نمونه‌ها نشانه‌هایی از سلامت قلبی‌عروقی مطلوب، التهاب پایین و برخی گونه‌های ژنتیکی مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی، قلب و مغز را نشان داد.
میکروبیوم روده و برخی ویژگی‌های سیستم ایمنی او نیز در بعضی جنبه‌ها شبیه افراد بسیار جوان‌تر بود.
این یافته‌ها نشان می‌دهند برخی افراد بسیار سالمند ممکن است روند پیری متفاوتی را تجربه کنند؛ هرچند نمی‌توان از یک نمونه نتیجه گرفت که همین ویژگی‌ها علت مستقیم طول عمر او بوده‌اند.
فرزندان افراد صدساله هم ممکن است مزیت‌هایی داشته باشند
نشانه‌های تأثیر ژنتیک فقط در خود افراد صدساله دیده نمی‌شود. یک مطالعه درباره فرزندان افراد صدساله نشان داده است که آنها در هر سن مشخص، در مقایسه با گروه‌های مورد بررسی، با خطر پایین‌تری برای برخی مشکلات سلامت مواجه بوده‌اند.
در این پژوهش، فرزندان افراد صدساله ۳۲ درصد خطر کمتر برای فشار خون بالا، ۳۳ درصد خطر کمتر برای بیماری‌های قلبی‌عروقی و ۴۲ درصد خطر کمتر برای مرگ داشتند.
البته این اعداد به معنای تضمین سلامت یا طول عمر برای فرزندان افراد صدساله نیست. حتی اعضای یک خانواده نیز ترکیب‌های ژنتیکی متفاوتی دریافت می‌کنند.
سبک زندگی همچنان اهمیت دارد
اگرچه یافته‌های جدید نقش ژنتیک را پررنگ‌تر کرده‌اند، به این معنا نیست که سبک زندگی اهمیت خود را از دست داده است.
مطالعات مربوط به افراد صدساله و فوق‌صدساله بارها با عواملی مانند فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، پرهیز از سیگار، روابط اجتماعی و خانوادگی و کنترل عوامل خطر بیماری‌ها ارتباط نشان داده‌اند.
برای مثال، ماریا برانیاس موررا سبک زندگی اجتماعی و فعالی داشت و از رژیم غذایی مدیترانه‌ای پیروی می‌کرد. او همچنین الکل و دخانیات مصرف نمی‌کرد.
نائومی وایت‌هد نیز سابقه خانوادگی قابل توجهی دارد؛ پدر او تا دهه ۹۰ زندگی خود عمر کرد. با این حال، هنوز مشخص نیست آیا وایت‌هد دارای ترکیب ژنتیکی خاصی است که به طول عمر استثنایی او کمک کرده باشد.
برای ۱۰۰ ساله شدن یک فرمول قطعی وجود ندارد
مرور مطالعات مربوط به افراد صدساله نیز نشان می‌دهد نمی‌توان یک عامل واحد را به‌عنوان راز طول عمر معرفی کرد.
پژوهشی که در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۲۰ مطالعه طی ۵۵ سال را بررسی کرده، مجموعه‌ای از عوامل شامل ژنتیک، ترمیم DNA، عملکرد میتوکندری، التهاب، متابولیسم، تغذیه، فعالیت بدنی و ارتباطات اجتماعی را با طول عمر استثنایی مرتبط دانسته است.
یکی از نکات مهم این تحقیقات آن است که افراد صدساله الزاماً از بیماری‌های مرتبط با سن فرار نمی‌کنند. برخی از آنها بیماری را بسیار دیر تجربه می‌کنند، برخی دیگر بیماری را تا سال‌های پایانی زندگی به تأخیر می‌اندازند و گروهی نیز با وجود ابتلا در سنین پایین‌تر، برای مدت طولانی با بیماری زندگی می‌کنند.
ژنتیک سرنوشت قطعی انسان را تعیین نمی‌کند
با وجود افزایش شواهد درباره نقش ژنتیک، دانشمندان تأکید می‌کنند که ژن‌ها سرنوشت قطعی یک فرد را مشخص نمی‌کنند.
حتی داشتن برخی گونه‌های ژنتیکی مطلوب نیز تضمین نمی‌کند فرد به ۱۰۰ یا ۱۱۰ سالگی برسد. بیماری‌ها، سبک زندگی، شرایط محیطی، حوادث و عوامل دیگری که خارج از کنترل فرد هستند نیز بر طول عمر اثر می‌گذارند.
به همین دلیل، علم هنوز نمی‌تواند بر اساس DNA یک فرد با دقت قابل اتکا بگوید او چند سال عمر خواهد کرد.
جمع‌بندی
رسیدن نائومی وایت‌هد به ۱۱۶ سالگی نمونه‌ای کم‌سابقه از طول عمر انسان است، اما علم هنوز یک «راز طول عمر» واحد پیدا نکرده است. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند ژنتیک احتمالاً نقش بسیار بیشتری در طول عمر دارد و در سنین بسیار بالا این نقش برجسته‌تر می‌شود.
در کنار ژنتیک، سلامت متابولیک، فعالیت بدنی، تغذیه، ارتباطات اجتماعی و عوامل محیطی نیز در مسیر پیری نقش دارند. بنابراین طول عمر استثنایی احتمالاً نتیجه یک عامل منفرد نیست، بلکه حاصل ترکیب پیچیده‌ای از ژن‌ها، سبک زندگی، شرایط محیطی و تا حدی شانس است.
منبع: ScienceAlert
