کاوشگر وویجر ۱ (Voyager 1) نزدیک به پنج دهه است که در فضای میانستارهای سفر میکند و همچنان دورترین ساخته دست بشر از زمین به شمار میرود. با این حال، تازهترین بررسیها نشان میدهد این فضاپیما با وجود طی کردن میلیاردها کیلومتر، هنوز حتی به فاصله یک روز نوری از زمین نرسیده است؛ واقعیتی که مقیاس شگفتانگیز کیهان را بهخوبی نشان میدهد.
وویجر ۱ اکنون کجاست؟
وویجر ۱ در ۵ سپتامبر ۱۹۷۷ توسط ناسا پرتاب شد و پس از مأموریتی تاریخی برای بررسی سیارههای مشتری و زحل، مسیر خود را به سمت فضای میانستارهای ادامه داد.
این کاوشگر اکنون بیش از ۲۵ میلیارد کیلومتر از زمین فاصله دارد و همچنان با سرعتی در حدود ۱۷ کیلومتر بر ثانیه به سفر خود ادامه میدهد. با وجود این فاصله عظیم، سیگنالهای رادیویی آن هنوز به زمین میرسند، هرچند دریافت هر پیام بیش از یک روز زمان میبرد.
یک روز نوری دقیقاً چقدر است؟
بسیاری از افراد تصور میکنند «سال نوری» تنها برای اندازهگیری فاصله میان ستارهها استفاده میشود، اما پیش از آن میتوان از واحدهای کوچکتری مانند روز نوری نیز استفاده کرد.
نور با سرعت تقریبی ۲۹۹ هزار و ۷۹۲ کیلومتر بر ثانیه حرکت میکند. در نتیجه، نور تنها در مدت یک روز حدود ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر را طی میکند.
این یعنی با وجود حدود ۴۹ سال سفر مداوم، وویجر ۱ هنوز فاصلهای کمتر از یک روز نوری را از زمین طی کرده است.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
این مقایسه نشان میدهد که حتی سریعترین فضاپیماهای ساختهشده توسط بشر در برابر ابعاد واقعی جهان بسیار کند هستند.
برای مثال:
- فاصله زمین تا خورشید حدود ۸ دقیقه نوری است.
- نزدیکترین ستاره به منظومه شمسی، پروکسیما قنطورس، حدود ۴.۲۴ سال نوری از ما فاصله دارد.
- کهکشان راه شیری قطری نزدیک به ۱۰۰ هزار سال نوری دارد.
بنابراین، حتی اگر وویجر ۱ بتواند برای هزاران سال دیگر نیز به حرکت ادامه دهد، همچنان بخش بسیار کوچکی از مقیاس کهکشان را پیموده خواهد بود.
وویجر ۱ هنوز فعال است
با وجود عمر نزدیک به نیم قرن، وویجر ۱ همچنان دادههای علمی ارزشمندی را به زمین ارسال میکند.
مهندسان ناسا طی سالهای اخیر چندین بار موفق شدهاند با تغییر نرمافزارها و مدیریت مصرف انرژی، عمر این فضاپیما را افزایش دهند. البته با کاهش تدریجی توان مولدهای رادیوایزوتوپی، انتظار میرود طی سالهای آینده برخی ابزارهای علمی آن بهتدریج خاموش شوند.
مقایسه فاصلههای فضایی
| فاصله | مقدار تقریبی |
|---|---|
| زمین تا ماه | ۱.۳ ثانیه نوری |
| زمین تا خورشید | ۸ دقیقه و ۲۰ ثانیه نوری |
| یک روز نوری | حدود ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر |
| فاصله فعلی وویجر ۱ | حدود ۲۵ میلیارد کیلومتر |
| نزدیکترین ستاره | ۴.۲۴ سال نوری |
| قطر کهکشان راه شیری | حدود ۱۰۰ هزار سال نوری |
شاید مهمترین نکته این خبر، نه موقعیت وویجر ۱، بلکه درک مقیاس واقعی جهان باشد. بسیاری از ما وقتی میشنویم یک فضاپیما نزدیک به ۵۰ سال در حال حرکت بوده، تصور میکنیم بخش بزرگی از فضا را پیموده است. اما مقایسه آن با واحدی مانند «یک روز نوری» نشان میدهد که حتی پیشرفتهترین فناوریهای فعلی بشر در برابر ابعاد کیهان، هنوز در ابتدای راه قرار دارند.
وویجر ۱ با سرعتی حرکت میکند که برای استانداردهای زمینی فوقالعاده زیاد است؛ حدود ۱۷ کیلومتر در هر ثانیه. با این حال، سرعت نور تقریباً ۱۷ هزار برابر بیشتر است. همین اختلاف عظیم باعث میشود میلیاردها کیلومتر سفر، در مقیاس نجومی فاصلهای بسیار ناچیز محسوب شود.
این موضوع یکی از بزرگترین چالشهای آینده اکتشافات فضایی را نیز یادآوری میکند. اگر انسان روزی بخواهد به ستارههای دیگر سفر کند، فناوریهای پیشران کنونی پاسخگو نخواهند بود. به همین دلیل پژوهشهایی درباره پیشرانههای همجوشی، موتورهای یونی پیشرفته، بادبانهای نوری و حتی مفاهیم نظری مانند موتور وارپ (Warp Drive) در حال انجام است؛ هرچند بسیاری از آنها هنوز در مراحل اولیه تحقیق قرار دارند.
از سوی دیگر، وویجر ۱ همچنان یکی از موفقترین مأموریتهای تاریخ ناسا محسوب میشود. این فضاپیما نهتنها اطلاعات ارزشمندی از سیارههای غولپیکر منظومه شمسی ارسال کرد، بلکه نخستین ساخته بشر بود که وارد فضای میانستارهای شد. ادامه فعالیت آن پس از چند دهه، نمونهای کمنظیر از مهندسی دقیق و دوام تجهیزات فضایی است و همچنان به گسترش دانش ما درباره مرزهای منظومه شمسی کمک میکند.
آنچه کاربران باید بدانند
عبارت «هنوز به یک روز نوری نرسیده» به معنای کند بودن وویجر ۱ نیست. این فضاپیما یکی از سریعترین ساختههای بشر است، اما ابعاد کیهان آنقدر عظیم هستند که حتی چنین سرعتی نیز در مقیاس نجومی بسیار اندک به نظر میرسد.
سوالات متداول
وویجر ۱ چه زمانی پرتاب شد؟
این کاوشگر در ۵ سپتامبر ۱۹۷۷ توسط ناسا به فضا پرتاب شد.
فاصله فعلی وویجر ۱ از زمین چقدر است؟
این فضاپیما اکنون بیش از ۲۵ میلیارد کیلومتر از زمین فاصله دارد.
یک روز نوری چند کیلومتر است؟
یک روز نوری برابر با حدود ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر است؛ یعنی مسافتی که نور در مدت ۲۴ ساعت طی میکند.
آیا وویجر ۱ هنوز فعال است؟
بله. این فضاپیما همچنان دادههای علمی را به زمین ارسال میکند، هرچند با کاهش تدریجی انرژی، برخی ابزارهای آن در سالهای آینده خاموش خواهند شد.
آیا وویجر ۱ روزی به ستاره دیگری خواهد رسید؟
بله، اما نه در آینده نزدیک. بر اساس محاسبات ناسا، نزدیک شدن آن به برخی ستارهها دهها هزار سال زمان خواهد برد.
جمعبندی
وویجر ۱ با وجود نزدیک به ۵۰ سال سفر بیوقفه، هنوز فاصلهای کمتر از یک روز نوری را از زمین پیموده است؛ موضوعی که بیش از هر چیز، عظمت غیرقابل تصور جهان را نشان میدهد. این کاوشگر همچنان دورترین ساخته بشر است و مأموریت تاریخی آن، الهامبخش نسلهای آینده برای توسعه فناوریهای پیشرفتهتر اکتشافات فضایی خواهد بود.
منابع:
- ScienceAlert
- NASA
