با گسترش استفاده از چت‌بات‌ها و دستیارهای هوش مصنوعی در زندگی روزمره، پژوهشگران نسبت به یک پیامد احتمالی جدید هشدار داده‌اند: شاید انسان‌ها به‌مرور خود را با شیوه ارتباطی ماشین‌ها سازگار کنند و رفتار و گفتارشان تا حدی «ربات‌گونه‌تر» شود.
یک مقاله نظری جدید که در نشریه علمی AI & Society منتشر شده، این فرضیه را مطرح می‌کند که تعامل مکرر با سیستم‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه ربات‌ها و دستیارهای مورد استفاده در خدمات مشتری، ممکن است بر نحوه بیان، رفتار و حتی درک افراد از هویت خود تأثیر بگذارد.
مفهوم «انسان ربات‌گونه» چیست؟
پژوهشگران برای توضیح این پدیده از اصطلاح Robotoid Humanness یا «انسانیت ربات‌گونه» استفاده کرده‌اند. ایده اصلی این است که رابطه انسان و هوش مصنوعی می‌تواند یک مسیر دوطرفه داشته باشد.
در یک سو، توسعه‌دهندگان تلاش می‌کنند ماشین‌ها را انسانی‌تر کنند؛ به آن‌ها لحن طبیعی، توانایی تقلید احساسات و قابلیت گفت‌وگوی شخصی‌سازی‌شده می‌دهند. اما در سوی دیگر، ممکن است انسان‌ها نیز به‌مرور رفتار خود را به شکلی تغییر دهند که برای سیستم‌های الگوریتمی قابل‌درک‌تر و قابل‌پردازش‌تر باشد.
به بیان ساده، اگر یک سیستم هوش مصنوعی با جملات کوتاه، درخواست‌های مشخص و الگوهای رفتاری قابل‌پیش‌بینی بهتر کار کند، ممکن است کاربران نیز ناخودآگاه ارتباط خود را به همان شکل تنظیم کنند.
انسان‌ها چگونه ممکن است با هوش مصنوعی سازگار شوند؟
محققان معتقدند انسان‌ها به‌طور طبیعی تمایل دارند رفتار طرف مقابل را در تعاملات اجتماعی تقلید کنند. این ویژگی که در ارتباط با انسان‌های دیگر نیز دیده می‌شود، ممکن است هنگام تعامل مکرر با ربات‌ها و سیستم‌های هوش مصنوعی نیز فعال شود.
بر اساس این فرضیه، کاربران ممکن است به‌تدریج:
- جملات کوتاه‌تر و ساختارمندتری استفاده کنند؛
- احساسات و ویژگی‌های شخصی خود را کمتر در گفتگو نشان دهند؛
- ارتباطات خود را قابل‌پیش‌بینی‌تر کنند؛
- برای دریافت پاسخ بهتر، رفتارشان را با منطق الگوریتم‌ها تطبیق دهند؛
- برخی ویژگی‌های منحصربه‌فرد و غیرقابل‌پیش‌بینی ارتباط انسانی را کاهش دهند.
پژوهشگران می‌گویند این روند می‌تواند به‌صورت تدریجی رخ دهد؛ یعنی فرد الزاماً متوجه تغییر رفتار خود نشود.
هوش مصنوعی چگونه هویت ما را شکل می‌دهد؟
یکی از بخش‌های مهم این نظریه به مفهوم «خود» و شکل‌گیری هویت فردی مربوط می‌شود. انسان‌ها بخشی از شناخت خود از شخصیت و رفتارشان را از طریق واکنش دیگران شکل می‌دهند.
اما تعامل با هوش مصنوعی با ارتباط میان دو انسان تفاوت دارد. واکنش یک انسان واقعی معمولاً غیرقابل‌پیش‌بینی است، درحالی‌که پاسخ‌های یک سیستم هوش مصنوعی بر پایه الگوریتم‌ها، داده‌ها و الگوهای آماری تولید می‌شوند.
پژوهشگران این احتمال را مطرح کرده‌اند که اگر افراد زمان زیادی را با چنین سیستم‌هایی سپری کنند، ممکن است به‌مرور رفتارهایی را تقویت کنند که الگوریتم‌ها بهتر به آن‌ها پاسخ می‌دهند. در نتیجه، مرز میان «رفتار طبیعی فرد» و «رفتاری که برای تعامل بهتر با ماشین شکل گرفته» می‌تواند کمرنگ‌تر شود.
این پژوهش هنوز یک نظریه است
نکته مهم این است که نتایج این مقاله نباید به‌عنوان اثبات قطعی تغییر شخصیت انسان بر اثر استفاده از هوش مصنوعی تفسیر شود.
این پژوهش ماهیت نظری دارد و محققان هنوز آزمایش بلندمدتی انجام نداده‌اند که افراد را در طول زمان بررسی کند و نشان دهد تعامل با AI واقعاً باعث تغییر مشخص در شخصیت یا رفتار آن‌ها می‌شود. چارچوب ارائه‌شده بیشتر بر مطالعات پیشین درباره تعامل انسان و ربات تکیه دارد و نیازمند آزمایش‌های تجربی گسترده‌تر است.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یافته فعلی یک هشدار و فرضیه علمی قابل بررسی است، نه اثبات اینکه استفاده از ChatGPT یا سایر چت‌بات‌ها حتماً انسان‌ها را ربات‌گونه می‌کند.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
هوش مصنوعی دیگر فقط یک ابزار تخصصی برای برنامه‌نویسان یا پژوهشگران نیست. میلیون‌ها نفر هر روز از چت‌بات‌ها برای کار، آموزش، خدمات مشتری، تولید محتوا و حتی گفتگوهای شخصی استفاده می‌کنند.
سیستم‌های جدید نیز به‌طور فزاینده‌ای شخصی‌سازی می‌شوند و می‌توانند اطلاعات گفتگوهای قبلی را در تعاملات بعدی در نظر بگیرند. این ویژگی باعث می‌شود ارتباط انسان و ماشین نسبت به گذشته طبیعی‌تر و اجتماعی‌تر به نظر برسد.
همین شباهت روزافزون می‌تواند پرسش‌های تازه‌ای ایجاد کند: اگر ماشین‌ها برای شبیه‌شدن به انسان طراحی می‌شوند، آیا انسان‌ها نیز به‌مرور برای تعامل راحت‌تر با ماشین‌ها تغییر خواهند کرد؟
جمع‌بندی
یک پژوهش نظری جدید هشدار می‌دهد که تعامل مداوم با هوش مصنوعی ممکن است انسان‌ها را به سازگارکردن رفتار و شیوه ارتباطشان با الگوهای قابل‌پردازش برای ماشین‌ها سوق دهد. پژوهشگران این مفهوم را «انسانیت ربات‌گونه» می‌نامند و معتقدند تقلید ناخودآگاه از الگوهای ارتباطی AI می‌تواند در بلندمدت بر نحوه بیان و درک افراد از خود تأثیر بگذارد.
بااین‌حال، این فرضیه هنوز به آزمایش‌های واقعی و مطالعات بلندمدت نیاز دارد. بنابراین، فعلاً نمی‌توان گفت استفاده از هوش مصنوعی شخصیت انسان را تغییر می‌دهد، اما این پژوهش پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا در تلاش برای انسانی‌ترکردن ماشین‌ها، خود ما در حال شبیه‌شدن به ماشین‌ها هستیم؟
منابع:
ScienceAlert
AI & Society
