سیاره Neptune همواره یکی از عجیبترین سیارات منظومه شمسی به شمار میرود. این غول یخی نهتنها دارای محور چرخشی غیرمعمول است، بلکه سامانه قمری آن نیز تفاوتهای چشمگیری با سایر غولهای گازی دارد.
اکنون پژوهشی تازه از محققان California Institute of Technology نشان میدهد دلیل این وضعیت عجیب ممکن است به قمر بزرگ نپتون یعنی Triton مربوط باشد؛ قمری که احتمالاً پس از ورود به مدار نپتون تقریباً تمام ماههای اولیه این سیاره را نابود کرده و تنها یک بازمانده از آن فاجعه برجای گذاشته است: Nereid.
تریتون؛ قمری که به نپتون تعلق نداشت
تریتون بزرگترین قمر نپتون است، اما ویژگی بسیار عجیبی دارد؛ این قمر در جهتی مخالف چرخش سیاره مادر خود حرکت میکند.
همین موضوع باعث شده دانشمندان سالها معتقد باشند تریتون در اصل بخشی از اجرام کمربند کوئیپر بوده و بعدها توسط گرانش نپتون به دام افتاده است. بسیاری از پژوهشگران احتمال میدهند تریتون زمانی عضوی از یک سامانه دوتایی مشابه Pluto و Charon بوده باشد.
نرئید؛ قمری با مداری عجیب و مرموز
قمر نرئید در سال ۱۹۴۹ توسط Gerard Kuiper کشف شد. مدار این قمر بهشدت کشیده و بیضوی است و یک دور گردش آن به دور نپتون حدود ۳۶۰ روز طول میکشد.
همین ویژگی باعث شده بود اخترشناسان برای دههها تصور کنند نرئید نیز مانند تریتون جرمی بهدامافتاده از کمربند کوئیپر است.
اما نتایج جدید خلاف این فرضیه را نشان میدهد.
تلسکوپ جیمز وب راز نرئید را فاش کرد
پژوهشگران برای نخستین بار با استفاده از James Webb Space Telescope نرئید را در طولموج فروسرخ با دقت بالا بررسی کردند.
نتایج نشان داد ترکیب سطح این قمر شباهت زیادی به ماههای یخی طبیعی سیاراتی مانند Uranus و Saturn دارد و با اجرام کمربند کوئیپر تفاوت محسوسی نشان میدهد.
بررسی دهانههای غنی از آب یخزده روی سطح نرئید نیز این نتیجه را تقویت کرد. به گفته محققان، طیف فروسرخ این قمر با سناریوی به دام افتادن از کمربند کوئیپر سازگار نیست.
فاجعهای که ماههای نپتون را نابود کرد
برای یافتن علت مدار غیرعادی نرئید، پژوهشگران از شبیهسازیهای رایانهای استفاده کردند.
آنها با بهرهگیری از سامانه شبیهسازی دینامیکی REBOUND، منظومه اولیه نپتون را با مجموعهای از ماههای معمولی مدلسازی کردند و سپس ورود تریتون به این سامانه را شبیهسازی کردند.
نتایج بسیار چشمگیر بود.
ورود تریتون با مدار کشیده و حرکت معکوس، آشوب عظیمی در سامانه قمری نپتون ایجاد کرد. بسیاری از ماههای اولیه یا به یکدیگر برخورد کردند، یا از منظومه نپتون به بیرون پرتاب شدند.
دانشمندان معتقدند بقایای این برخوردها بعدها حلقههای امروزی نپتون و برخی قمرهای کوچک آن را تشکیل دادهاند.
نرئید؛ تنها بازمانده «آخرالزمان قمری»
شبیهسازیها نکته جالب دیگری نیز آشکار کردند.
در حدود ۲۰ درصد از سناریوهای اجراشده، ورود تریتون یکی از ماههای بومی نپتون را به مداری بسیار کشیده و متمایل پرتاب میکرد؛ مداری که شباهت زیادی به مدار کنونی نرئید دارد.
به همین دلیل پژوهشگران احتمال میدهند نرئید در واقع یکی از ماههای اصلی و اولیه نپتون بوده که از آن فاجعه جان سالم به در برده است.
اگر این فرضیه درست باشد، نرئید میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره شکلگیری اولیه سامانه نپتون در اختیار دانشمندان قرار دهد؛ زیرا فاصله زیاد آن از سیاره باعث شده طی میلیاردها سال کمتر از سایر قمرها دستخوش تغییرات شود.
برای تأیید نهایی باید به نپتون بازگردیم
با وجود شواهد جدید، دانشمندان تأکید میکنند تأیید قطعی این نظریه تنها با ارسال یک مأموریت فضایی جدید به نپتون امکانپذیر خواهد بود.
در حال حاضر هیچ مأموریت فعالی برای سفر به نپتون وجود ندارد، اما بسیاری از سیارهشناسان سالهاست خواستار اعزام یک کاوشگر جدید به این سیاره دوردست هستند.
تا آن زمان، نرئید دیگر صرفاً یک قمر عجیب و مرموز محسوب نمیشود؛ بلکه ممکن است آخرین بازمانده یکی از خشونتبارترین فجایع قمری تاریخ منظومه شمسی باشد.
