در حالی که بقیه جهان مصر باستان در اطراف آن فرو ریخته است، هرم بزرگ خوفو در جیزه حتی پس از ۴۶۰۰ سال هنوز پابرجا مانده است. حتی در زلزلههای بزرگ و با از دست دادن تدریجی سنگهای آهک سفید پوشش بیرونی، ساختار اصلی هرم همچنان پابرجاست. بلوکهای گرانیت و آهک آن هنوز محکم در جای خود قرار دارند. باستانشناسان هنوز در تلاش برای کشف مجموعه کاملی از نوآوریهای مهندسی هستند که باعث شده هرم بزرگ به عنوان تنها بازمانده از عجایب هفتگانه جهان باستان باقی بماند.
هرمی که در برابر زلزله مقاوم است
تحقیقات جدید نشان میدهد چندین ویژگی ساختاری هرم بزرگ باعث شده است به طرز شگفتآوری در برابر زلزله مقاوم باشد؛ چه سازندگان آن قصد داشته باشند چه نه. این ویژگیهای استحکامبخش شامل «محفظههای سبککننده» (relieving chambers) خالی درست بالای اتاق دفن فرعون خوفو است. ساخت هرم بزرگ یک کار عظیم بود. این هرم از حدود ۲.۳ میلیون بلوک سنگی ساخته شده است که وزن مجموع آنها حدود ۶ میلیون تن است. برخی از این بلوکها از فاصله صدها مایلی به محل ساخت و ساز منتقل شدهاند. هرم حدود ۱۴۷ متر ارتفاع دارد.
مصر مستعد زلزله نیست، اما حداقل دو زلزله بزرگ در شعاع ۸۰ کیلومتری هرم بزرگ ثبت شده است. در سال ۱۸۴۷، زلزلهای با بزرگی تخمینی ۶.۸ منطقه را لرزاند. در سال ۱۹۹۲، زلزلهای با بزرگی ۵.۸ ثبت شد که چندین سنگ پوشش را از قسمت بالایی هرم جدا کرد. محققان برای کشف دلیل پایداری این سازه باستانی، سنسورهای لرزشی را در داخل و اطراف هرم قرار دادند تا نحوه ارتعاش آن در پاسخ به حرکات جهان اطراف را تعیین کنند.
نقش محفظههای خالی
این سنسورها ارتعاشات محیطی ریز را از منابعی که قبلاً در منطقه وجود دارند اندازهگیری میکنند: تردد خودروها از فاصله دور، باد، انرژی امواج اقیانوس و لرزشهای غیرقابل محسوسی که دائماً از طریق پوسته زمین عبور میکنند. در زمین اطراف هرم، این منابع با هم ترکیب شدند تا فرکانس پسزمینه ثابتی در حدود ۰.۶ هرتز ایجاد کنند. با این حال، در بیشتر مکانهای داخل هرم، فرکانس حدود ۲.۰ تا ۲.۶ هرتز بود. این عدم تطابق بین فرکانس لرزش زمین و خود هرم میتواند بخشی از دلیل این باشد که زلزلهها تاکنون آسیب کمی وارد کردهاند.
در حالی که ارتعاش در سراسر هرم عمدتاً ثابت بود، یک استثنای قابل توجه وجود داشت: «محفظههای سبککننده». در این محفظهها، تقویت ارتعاش به شدت کاهش یافت. این یافته نشان میدهد این محفظهها همچنین تنش را توزیع کرده و ارتعاش را مختل میکنند. اگرچه هدف آنها ممکن است تحمل بار بوده باشد، اما این یافته نشان میدهد این فضاهای خالی ممکن است ناخواسته به مقاومت هرم در برابر زلزله نیز کمک کرده باشند.
محققان در مقاله خود مینویسند: «این یافتهها شواهد کمی قانعکننده ارائه میدهند که معماران مصر باستان درک ژئوتکنیکی عمیقی داشتهاند و طراحی سازه و انتخاب مکان را برای اطمینان از پایداری هزاره در برابر خطرات لرزهای بهینه کردهاند.» آنها قصد دارند برخی از اندازهگیریها را در مکانهای کلیدی که «ناهنجاریهای کوچکی» نشان دادهاند، تکرار کنند. آنها مطمئن هستند یافتههایشان «هرم خوفو را هم به عنوان یک شگفتی معماری و هم به عنوان گواهی بر اصول مهندسی لرزهای باستانی که برای حفاظت از میراث زمینشناسی مدرن مرتبط است، تأیید خواهد کرد.
