مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از وضعیت قیمت خودروهای وارداتی و اختلاف قیمت آن‌ها تا رسیدن به دست مصرف‌کننده، اعلام کرد که سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری در بازار خودرو نتیجه مطلوبی نداشته‌اند. به گفته او، میزان عرضه و تقاضا باید نقش اصلی‌تری در تعیین قیمت خودرو ایفا کند.
انتقاد از چندبرابر شدن قیمت خودروهای وارداتی
بحث درباره نحوه قیمت‌گذاری خودرو بار دیگر با اشاره به وضعیت خودروهای وارداتی مطرح شده است. مهرداد لاهوتی در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان به این موضوع اشاره کرد که برخی خودروها با یک قیمت وارد کشور می‌شوند، اما با اختلاف قابل‌توجه و چندبرابری به دست مصرف‌کننده نهایی می‌رسند.
او در واکنش به این وضعیت، سیاست قیمت‌گذاری دستوری را ناموفق دانست و تأکید کرد که سازوکار عرضه و تقاضا باید در تعیین قیمت‌ها نقش داشته باشد.
قیمت‌گذاری دستوری چرا محل اختلاف است؟
قیمت‌گذاری خودرو طی سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد اختلاف میان خودروسازان، نهادهای نظارتی، مصرف‌کنندگان و سیاست‌گذاران بوده است. منتقدان این سیاست معتقدند تعیین قیمت پایین‌تر از واقعیت‌های اقتصادی می‌تواند فاصله میان قیمت کارخانه و بازار آزاد را افزایش دهد.
این اختلاف قیمت در نهایت زمینه ایجاد تقاضای غیرمصرفی و فعالیت‌های واسطه‌ای را فراهم می‌کند؛ زیرا خودرو در چنین شرایطی می‌تواند از یک کالای مصرفی به فرصتی برای کسب سود از اختلاف قیمت تبدیل شود.
در مقابل، طرفداران کنترل قیمت نیز معتقدند آزادسازی کامل بدون ایجاد رقابت واقعی و افزایش عرضه می‌تواند فشار بیشتری بر مصرف‌کننده وارد کند. به همین دلیل، مسئله اصلی تنها حذف یا حفظ قیمت‌گذاری دستوری نیست، بلکه به ساختار رقابت و میزان عرضه در بازار خودرو نیز ارتباط دارد.
عرضه و تقاضا؛ راهکار پیشنهادی برای تعیین قیمت خودرو
اظهارات لاهوتی بر این دیدگاه استوار است که قیمت خودرو باید بیش از گذشته بر اساس شرایط واقعی بازار تعیین شود. در یک بازار رقابتی، افزایش عرضه می‌تواند فشار ناشی از رشد قیمت را کاهش دهد و رقابت میان تولیدکنندگان و واردکنندگان نیز انتخاب بیشتری در اختیار مصرف‌کننده قرار دهد.
با این حال، اجرای چنین مدلی نیازمند فراهم شدن چند پیش‌شرط مهم است:
- افزایش واقعی عرضه خودرو
- کاهش انحصار در بازار
- تسهیل واردات و ایجاد رقابت
- شفافیت در هزینه‌های تولید و واردات
- جلوگیری از فعالیت‌های سوداگرانه
- ایجاد امکان انتخاب گسترده‌تر برای مصرف‌کنندگان
بدون تحقق این شرایط، واگذاری کامل قیمت‌ها به بازار نیز ممکن است لزوماً به کاهش قیمت برای مصرف‌کننده منجر نشود.
واردات خودرو و مسئله اختلاف قیمت
یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده در این گفت‌وگو، فاصله میان قیمت ورود خودرو به کشور و قیمت نهایی برای مصرف‌کننده است. این اختلاف می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله تعرفه‌ها، هزینه‌های جانبی، مالیات، هزینه‌های نقل‌وانتقال، محدودیت عرضه و ساختار بازار ایجاد شود.
در ماه‌های اخیر نیز تغییرات قیمت خودروهای وارداتی نشان داده که قیمت نهایی این محصولات تحت تأثیر مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی و سیاست‌گذاری قرار دارد و صرف واردات خودرو به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش قیمت بازار نیست.
وضعیت سیاست‌گذاری قیمت خودرو همچنان پیچیده است
بازار خودرو ایران همچنان با تصمیم‌ها و مقررات مختلفی در زمینه قیمت‌گذاری و فروش روبه‌رو است. برای نمونه، شورای رقابت در ماه‌های اخیر درباره نحوه اجرای مصوبات مرتبط با قراردادهای خودروهای مونتاژی و شفافیت در عرضه، اطلاعیه‌هایی منتشر کرده است.
همچنین تغییر برخی مقررات مرتبط با قراردادهای پیش‌فروش و نحوه محاسبه قیمت، نشان می‌دهد ساختار قیمت‌گذاری خودرو همچنان در حال تغییر است و هنوز اجماع کاملی درباره بهترین مدل برای تنظیم این بازار وجود ندارد.
آیا آزادسازی قیمت خودرو به کاهش قیمت منجر می‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم در این زمینه این است که آیا حذف قیمت‌گذاری دستوری می‌تواند به کاهش قیمت خودرو منجر شود؟
پاسخ به این سؤال به شرایط بازار بستگی دارد. اگر آزادسازی قیمت همراه با افزایش تولید، واردات گسترده و رقابت میان برندها باشد، احتمال کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار بیشتر خواهد شد. اما اگر عرضه محدود باقی بماند، آزادسازی قیمت ممکن است در کوتاه‌مدت به افزایش قیمت رسمی خودرو منجر شود.
بنابراین، سیاست‌گذاری در بازار خودرو باید هم‌زمان چند مسئله را هدف قرار دهد؛ از جمله افزایش عرضه، ایجاد رقابت و حمایت از مصرف‌کننده.
جمع‌بندی
مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، معتقد است قیمت‌گذاری دستوری در بازار خودرو نتیجه نداده و قیمت‌ها باید بیش از گذشته بر اساس عرضه و تقاضا شکل بگیرند. این دیدگاه در شرایطی مطرح می‌شود که اختلاف قیمت خودروهای وارداتی و داخلی تا رسیدن به مصرف‌کننده همچنان یکی از چالش‌های مهم بازار است. با این حال، کارشناسان معتقدند اصلاح نظام قیمت‌گذاری بدون افزایش عرضه، کاهش انحصار و ایجاد رقابت واقعی، به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات بازار خودرو را حل کند.
