ربات ASTRA برای نخستین بار بخشی از یک سازه را بهطور خودکار در فضا ساخت

پژوهشگران مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) موفق شدهاند با کمک یک ربات خودکار، بخشی از یک سازه را در مدار زمین و بدون دخالت مستقیم فضانوردان مونتاژ کنند. این آزمایش که با پشتیبانی مالی آژانس پروژههای پژوهشی پیشرفته دفاعی آمریکا (DARPA) انجام شده، میتواند مسیر ساخت سازههای بسیار بزرگ مانند آنتنهای مخابراتی، تلسکوپهای فضایی و آرایههای خورشیدی در خارج از زمین را هموار کند.
ربات ASTRA چگونه در فضا سازه ساخت؟
این سامانه رباتیک که ASTRA نام دارد، مخفف عبارت Autonomous In-Space Tensioned Reflector Assembly است. مهندسان کلتک آن را برای مونتاژ خودکار سازههای سبک در مدار طراحی کردهاند.
ASTRA با استفاده از بازوی مکانیکی خود، لولههای ساختهشده از الیاف کامپوزیتی و اتصالات آلومینیومی را از محفظههای مخصوص برمیدارد و آنها را به یکدیگر متصل میکند. این قطعات بهتدریج بخشهایی تکرارشونده به نام Bay میسازند که در کنار هم چارچوب اصلی یک آنتن بازتابی را تشکیل میدهند.
هدف آزمایش، ساخت آنتنی با قطر حدود ۱.۴ متر بود. این سازه علاوه بر لولهها و اتصالات، از یک سطح بازتابنده نازک نیز استفاده میکند که از جنس فیلم پلیمری کاپتون ساخته شده است.
روبات در ابتدا با دو بخش از پیش مونتاژشده به فضا فرستاده شد و سپس توانست بخش سوم سازه را در مدار زمین بسازد. برای تکمیل آنتن، ساخت ۱۱ بخش مورد نیاز بود؛ بنابراین آزمایش هنوز به تولید سازه نهایی منجر نشده است.
چرا ساخت سازه در مدار زمین اهمیت دارد؟
ساخت سازه در فضا یکی از محدودیتهای مهم مهندسی فضایی را هدف قرار میدهد: ابعاد محمولههایی که موشکها میتوانند به مدار منتقل کنند. در روشهای رایج، سازههای بزرگ یا باید بهشکل فشرده داخل موشک قرار بگیرند و پس از رسیدن به مدار باز شوند، یا قطعات آنها به فضا منتقل شوند تا فضانوردان آنها را به هم متصل کنند.
روش ASTRA راهکار سومی ارائه میدهد: انتقال قطعات جداگانه و مونتاژ خودکار آنها در محل استفاده. این رویکرد در آینده میتواند امکان ساخت سازههایی را فراهم کند که ابعادشان از ظرفیت محفظه موشکهای امروزی فراتر میرود.
از کاربردهای احتمالی این فناوری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
ساخت آنتنهای مخابراتی بسیار بزرگ برای ارتباطات فضایی
-
مونتاژ تلسکوپها و بازتابندههای بزرگ برای رصد اجرام دوردست
-
ساخت آرایههای خورشیدی عظیم برای تولید انرژی در مدار
-
توسعه زیرساختهای فضایی و سازههای موردنیاز مأموریتهای طولانیمدت
چالشهای آزمایش ASTRA چه بود؟
با وجود موفقیت آزمایش، اجرای پروژه بدون مشکل پیش نرفت. ارتباط گروه مهندسی با سامانه فضایی تنها در چند بازه کوتاه روزانه امکانپذیر بود؛ هر بازه حدود ۱۵ دقیقه طول میکشید. پژوهشگران برای بررسی خطاها و یافتن راهحل، از نمونه مشابه ربات در آزمایشگاه زمینی استفاده میکردند و سپس دستورالعملهای اصلاحشده را به سامانه مستقر در مدار میفرستادند.
بنابراین، اگرچه مونتاژ سازه بدون کمک فضانوردان انجام شد، پروژه همچنان به نظارت و پشتیبانی مهندسان روی زمین وابسته بود. محدودیت زمانی و مشکلات فنی نیز باعث شد ساخت کامل آنتن در این مأموریت امکانپذیر نباشد.
این پروژه بخشی از برنامه NOM4D متعلق به DARPA است که از سال ۲۰۲۲ با هدف توسعه روشهای ساخت و مونتاژ سازههای بزرگ در فضا آغاز شد. هدف بلندمدت این برنامه، فراهمکردن فناوری لازم برای ساخت سازههایی با ابعاد صدها متر یا حتی چند کیلومتر است.
آغاز مرحله تازهای در ساختوساز فضایی
آزمایش ASTRA هنوز به معنای آمادهبودن فناوری برای ساخت ایستگاههای فضایی یا سازههای چندکیلومتری نیست؛ اما نشان داده است که یک ربات میتواند بخشی از فرایند پیچیده مونتاژ را در محیط واقعی فضا بهصورت خودکار انجام دهد.
اگر مشکلات فنی و محدودیتهای عملیاتی این فناوری برطرف شوند، در آینده میتوان بهجای انتقال سازههای بزرگ و آماده از زمین، مواد اولیه و قطعات آنها را به مدار فرستاد و ساخت را همانجا انجام داد. چنین تغییری میتواند طراحی مأموریتهای فضایی و ساخت تجهیزات موردنیاز برای اکتشافات آینده را متحول کند.
منابع:
- ScienceAlert
- DARPA
- Caltech