بررسی گسترده نشان می‌دهد رژیم غذایی پُر قند چه بلایی سر حافظه می‌آورد

عشق ما به شکر، روزگاری به نیاکان شکارچی ما کمک می‌کرد از غذاهای کمیاب و پرانرژی بیشترین بهره را ببرند. امروز، همین عشق ما را وادار می‌کند نیمه‌شب برای رفع هوس شکلات به فروشگاه برویم. ما این کار را انجام می‌دهیم حتی با وجود اینکه خطرات مصرف بیش از حد شکر را می‌دانیم؛ عواملی مانند چاقی، دیابت، پوسیدگی دندان و حتی اختلال در حافظه.

اما این سوال مطرح می‌شود: آیا با تغییر رژیم غذایی می‌توان آسیب‌ها را جبران کرد؟ طبق یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل جدید، پاسخ مثبت است، اما شاید فقط تا حدی. برخی از آسیب‌های شناختی حتی پس از اتخاذ عادت‌های غذایی سالم‌تر باقی می‌مانند.

این پژوهش که بر روی جوندگان انجام شده، نشان می‌دهد کاهش مصرف شکر می‌تواند حافظه را بهبود بخشد، اما هرگز آن را به سطح حیواناتی که همیشه رژیم سالم داشته‌اند، باز نمی‌گرداند. محققان نتایج 27 مطالعه پیشبالینی (preclinical studies) را تجزیه و تحلیل کردند. این مطالعات شامل آزمایش‌های کنترل شده روی موش‌ها و رت‌ها بود.

سیمون رن، نویسنده اصلی این پژوهش از دانشگاه فناوری سیدنی، می‌گوید: «نتایج ما نشان می‌دهد بهبود کیفیت رژیم غذایی قطعاً به حافظه کمک می‌کند، اما این بهبودها کامل نیستند. حتی پس از هفته‌ها تغذیه سالم، حافظه به سطح حیواناتی که هرگز رژیم ناسالم نخورده بودند، بازنگشت.»

تأثیرات خاص بر حافظه

محققان متوجه شدند جوندگانی که حداقل دو هفته رژیم ناسالم داشتند و سپس به غذای سالم‌تر روی آوردند، در تست‌های حافظه عملکرد بهتری نسبت به جوندگانی داشتند که همچنان به خوردن فست فود ادامه می‌دادند. با این حال، سایر شاخص‌های شناختی مانند فعالیت عمومی، انگیزه غذا خوردن یا رفتارهای شبیه اضطراب و افسردگی، بهبودی مشابهی نشان ندادند. این موضوع نشان می‌دهد تأثیرات عمدتاً محدود به حافظه است.

جالب اینجاست که بهبود حافظه در مدل‌هایی که از رژیم پرچرب به غذای سالم تغییر کردند، مشهودتر بود. اما در رژیم‌های پر قند یا ترکیبی پرچرب و پر قند، شواهد کمی از بهبودی دیده شد. مایک کندیگ، نویسنده ارشد این مطالعه، می‌گوید: «این موضوع نشان می‌دهد قند ممکن است عامل کلیدی در محدود کردن بازگشت حافظه باشد.»

هشدار نهایی

به نظر می‌رسد این یافته‌ها به هیپوکامپ (hippocampus) مربوط می‌شوند. هیپوکامپ منطقه‌ای از مغز است که نقش حیاتی در حافظه و یادگیری دارد. هدف از این تحقیق ایجاد ناامیدی نیست، بلکه نشان دادن اهمیت بالای این موضوع است. کندیگ می‌گوید: «این باور عمومی وجود دارد که اثرات تغذیه ناسالم به راحتی قابل برگشت است. اما نتایج این مطالعه نشان می‌دهد، حداقل برای حافظه، وضعیت پیچیده‌تر است. بهبود کیفیت رژیم غذایی همچنان ارزشمند است. اما محافظت از سلامت مغز ممکن است به اجتناب از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض رژیم‌های ناسالم بستگی داشته باشد، نه اینکه فرض کنیم اثرات همیشه قابل جبران هستند.»