آیا راز مشخصی برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی وجود دارد؟ مرور جامع ۵۵ سال پژوهش روی افراد صدساله نشان میدهد پاسخ این سؤال برخلاف تصور بسیاری، منفی است. دانشمندان پس از بررسی بیش از یکصد مطالعه علمی به این نتیجه رسیدهاند که طول عمر بالا نتیجه تعامل پیچیده ژنتیک، سبک زندگی، محیط، روابط اجتماعی و حتی شانس است و نمیتوان آن را به یک عامل خاص نسبت داد.
بزرگترین مرور علمی درباره افراد صدساله
پژوهشگران به سرپرستی شایما ابراهیم از دانشگاه آمریکایی قاهره، نتایج ۱۲۴ مطالعه علمی منتشرشده طی ۵۵ سال گذشته را بررسی کردند. این مطالعات روی افراد صدساله (Centenarians) و ابرصدساله (Supercentenarians) که بیش از ۱۱۰ سال عمر کردهاند، انجام شده بود. نتایج این مرور در مجله Discover Public Health منتشر شده است.
هیچ راز واحدی برای عمر طولانی وجود ندارد
برخلاف تبلیغات فراوان درباره رژیمهای غذایی، مکملها یا عادتهای خاص، محققان تأکید میکنند هیچ نسخه واحدی برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی وجود ندارد.
بر اساس یافتههای این تحقیق، طول عمر انسان حاصل ترکیب عوامل متعددی است که مهمترین آنها عبارتاند از:
- ویژگیهای ژنتیکی
- توانایی بدن در ترمیم DNA
- رژیم غذایی
- میزان فعالیت بدنی
- سلامت روان
- روابط اجتماعی
- شرایط محیط زندگی
- دسترسی به خدمات درمانی
- و در نهایت، نقش شانس و اتفاقات زندگی
به گفته پژوهشگران، این عوامل دائماً بر یکدیگر اثر میگذارند و نمیتوان سهم هیچکدام را بهتنهایی تعیین کرد.
ژنتیک مهم است، اما همه چیز نیست
مطالعات مختلف نشان میدهند ژنتیک در افزایش طول عمر نقش مهمی دارد، اما بههیچوجه تنها عامل تعیینکننده نیست.
افراد صدساله معمولاً دارای برخی ویژگیهای ژنتیکی هستند که آنها را در برابر بیماریهای مرتبط با افزایش سن مقاومتر میکند. با این حال، حتی بهترین ژنها نیز بدون سبک زندگی سالم تضمینی برای عمر طولانی محسوب نمیشوند.
سبک زندگی همچنان نقش پررنگی دارد
پژوهشگران تأکید میکنند اگرچه فرمول جادویی وجود ندارد، اما برخی رفتارها تقریباً در میان افراد دارای عمر طولانی مشترک است.
مهمترین این موارد عبارتاند از:
- فعالیت بدنی منظم
- تغذیه متعادل و متنوع
- حفظ وزن مناسب
- دوری از مصرف دخانیات
- داشتن روابط اجتماعی قوی
- کاهش استرس
- حفظ استقلال در دوران سالمندی
البته محققان هشدار میدهند حتی رعایت تمام این موارد نیز تضمین نمیکند فرد حتماً به ۱۰۰ سالگی برسد.
چرا مطالعه افراد صدساله اهمیت دارد؟
دانشمندان معتقدند بررسی افرادی که بیش از یک قرن عمر میکنند، میتواند به شناخت بهتر فرآیند پیری و پیشگیری از بیماریهای وابسته به افزایش سن کمک کند.
هدف اصلی این تحقیقات صرفاً افزایش طول عمر نیست، بلکه یافتن راهکارهایی برای افزایش سالهای سالم زندگی (Healthspan) است؛ یعنی انسانها بتوانند سالهای بیشتری را بدون بیماریهای مزمن و با کیفیت زندگی مناسب سپری کنند.
آیا مناطق «آبی» واقعاً راز طول عمر را کشف کردهاند؟
پژوهش حاضر همچنین نشان میدهد نباید نتایج مربوط به مناطقی مانند «بلو زونها» یا مناطق مشهور به طول عمر بالا را به همه انسانها تعمیم داد.
پژوهشگران معتقدند اگرچه این مناطق اطلاعات ارزشمندی درباره سبک زندگی سالم ارائه میکنند، اما عوامل ژنتیکی، اجتماعی و حتی کیفیت ثبت اطلاعات جمعیتی نیز میتوانند در نتایج آنها تأثیرگذار باشند.
مرور ۵۵ سال تحقیقات نشان میدهد رسیدن به ۱۰۰ سالگی حاصل یک تصمیم یا یک عادت خاص نیست. ژنتیک، محیط، تغذیه، فعالیت بدنی، روابط اجتماعی و حتی شانس، همگی در کنار یکدیگر بر طول عمر انسان اثر میگذارند. بنابراین، به جای جستوجوی «راز جاودانگی»، تمرکز بر سبک زندگی سالم همچنان بهترین توصیه علمی برای افزایش کیفیت و احتمال عمر طولانی است.
این پژوهش یکی از جامعترین مرورهای علمی درباره افراد صدساله به شمار میرود و پیام مهمی برای عموم مردم دارد؛ اینکه هیچ رژیم غذایی، مکمل یا عادت خاصی بهتنهایی نمیتواند تضمینکننده عمر طولانی باشد. در عوض، مجموعهای از انتخابهای سالم در طول زندگی، در کنار عوامل ژنتیکی و محیطی، احتمال داشتن سالمندی سالمتر را افزایش میدهد. این یافتهها همچنین نشان میدهد بسیاری از ادعاهای تجاری درباره «راز طول عمر» پشتوانه علمی محکمی ندارند و نباید به آنها به چشم راهحل قطعی نگاه کرد.
منبع: ScienceAlert
