پیری بخش جداییناپذیر زندگی است. اما با پیشرفت علم پزشکی و فناوری، امروزه بیشتر از گذشته عمر میکنیم و سالمتر زندگی میکنیم. با این حال، پیری همیشه آسان نیست. با افزایش سن، بدن و ذهن تحلیل میرود و آسیبپذیری در برابر بیماریهایی مانند دیابت، زوال عقل (dementia) و برخی سرطانها بیشتر میشود.
در مطالعه جدیدی که روی بیش از ۱۲,۰۰۰ سالمند استرالیایی انجام شده، محققان به دنبال پاسخ این سوال بودند: آیا فعالیتهای اجتماعی و ذهنی میتواند به حفظ سلامت جسمانی در دوران پیری کمک کند؟
بدن چگونه پیر میشود؟
با افزایش سن، بافتها و اندامهای بدن کارایی خود را از دست میدهند. این فرایند «پیری بیولوژیک» (biological ageing) نام دارد. این فرایند در هر فردی متفاوت است. به همین دلیل، برخی افراد تا سالهای پایانی عمر سالم میمانند، در حالی که برخی دیگر زودتر فرسوده میشوند و ناتوانی جسمانی (frailty) پیدا میکنند.
ناتوانی جسمانی یک وضعیت رایج در میان سالمندان است که توانایی بهبودی پس از بیماری یا آسیب را کاهش میدهد. این وضعیت خطر سقوط، بستری شدن در بیمارستان و ابتلا به بیماریهایی مانند بیماری قلبی، زوال عقل و افسردگی را افزایش میدهد.
جزئیات مطالعه
محققان تأثیر ۱۹ نوع فعالیت را بررسی کردند که سالمندان را در سطح شناختی، اجتماعی یا فرهنگی درگیر میکند. نمونههایی از این فعالیتها عبارتند از: تحریک ذهنی غیرفعال (مانند گوش دادن به موسیقی یا تماشای تلویزیون) و فعالیتهای فعالتر (مانند حل جدول یا بازی شطرنج). در این مطالعه، تأثیر عواملی مانند ورزش منظم و تغذیه سالم بر ناتوانی جسمانی بررسی نشد، زیرا تحقیقات زیادی قبلاً نشان دادهاند این عوامل به طور قابل توجهی خطر پیری زودرس را کاهش میدهند.
محققان ۱۲,۸۶۲ استرالیایی بالای ۷۰ سال را به مدت ۱۱ سال دنبال کردند. همه شرکتکنندگان در ابتدای مطالعه نسبتاً سالم بودند و بیماری عمدهای مانند بیماری قلبی یا زوال عقل نداشتند.
یافتههای اصلی
مطالعه نشان داد معاشرت و یادگیری با حفظ قدرت جسمانی در سنین بالاتر ارتباط مستقیم دارد. به طور میانگین، سالمندانی که به یک باشگاه یا سازمان محلی پیوسته بودند، در یک دوره هفت ساله ۳ درصد کمتر در معرض خطر ناتوانی جسمانی قرار داشتند. همچنین داشتن یک شبکه حمایتی بزرگتر (حداقل چهار خویشاوند یا دوست که بتوانند مرتباً با آنها تماس بگیرند و کمک بخواهند) با کاهش ناتوانی جسمانی مرتبط بود.
همین تأثیر در میان شرکتکنندگانی که به فعالیتهای تحریککننده ذهنی مانند بازی ورق، شطرنج، جدول و کلمات متقاطع میپرداختند نیز مشاهده شد. این نوع فعالیتهای ذهنی غیرفعال، خطر ناتوانی جسمانی را حدود ۴ درصد کاهش داد. شرکتکنندگانی که در فعالیتهای سوادآموزی (مانند نوشتن نامه، استفاده از کامپیوتر یا شرکت در کلاسهای آموزشی) شرکت میکردند، ۲ درصد کمتر از همتایان خود در معرض خطر ناتوانی جسمانی قرار داشتند.
جالب اینجاست که زنان بیشترین بهره را از این فعالیتها بردند. این فعالیتها احتمال ناتوانی جسمانی را در زنان بین ۳ تا ۶ درصد کاهش داد. در میان مردان، تأثیر مشابهی مشاهده نشد. هرچند این تفاوتها اندک هستند، اما مداوم و معنادار میباشند. این یافته نشان میدهد شرکت منظم در فعالیتهای اجتماعی و یادگیری محور میتواند به سالمتر ماندن در دوران پیری کمک کند.
توصیههای عملی برای پیری سالم
چهار ایده عملی برای تقویت ارتباطات و یادگیری در زندگی روزمره:
۱. حفظ ارتباط منظم با خویشاوندان و دوستان – مثلاً تنظیم یادآور در تقویم برای ارسال پیام یا برنامهریزی برای دورهمی ماهانه قهوه.
۲. اولویت دادن به فعالیتهای تحریککننده ذهن – مانند خواندن روزنامه، بازی شطرنج یا گوش دادن به رادیو.
۳. عضویت در باشگاه یا گروه همسو با علایق – مثلاً گروه کتابخوانی یا گروه شنا.
۴. خروج از خانه و گشت و گذار – مثلاً بازدید از کتابخانه، رستوران، موزه یا تئاتر.
این تحقیق بر اهمیت سرمایهگذاری دولتها در زیرساختهای مناسب با نیاز سالمندان مانند کتابخانهها و مراکز اجتماعی تأکید دارد. نصب تجهیزات کمکی مانند رمپها و دستگیرهها نیز به سالمندان اطمینان میدهد که میتوانند به طور منظم در فعالیتهای اجتماعی یا یادگیری محور شرکت کنند. محققان معتقدند مطالعات آینده باید به این سوال پاسخ دهند که آیا فعالیتهای اجتماعی و یادگیری محور مؤثرتر از عواملی مانند ورزش و رژیم غذایی در پیشگیری از ناتوانی جسمانی هستند یا خیر.
