باکتری‌های دهان می‌توانند نشانگر سلامت متابولیک باشند؛ ارتباط احتمالی با چاقی

پژوهشی تازه نشان می‌دهد دهان شما شاید بیش از آنچه فکر می‌کنید درباره وضعیت متابولیسم‌تان اطلاعات داشته باشد. برخلاف تمرکز سنتی روی «میکروبیوم روده»، این مطالعه توجه را به میکروبیوم دهانی جلب می‌کند و می‌گوید افراد مبتلا به چاقی ترکیب و فعالیت میکروبی متفاوتی در بزاق خود دارند؛ تغییری که می‌تواند محل سنجش نشانگرهای زیستی مرتبط با چاقی را به چالش بکشد.

چاقی یک بیماری مزمن و عودکننده است که تحت‌تأثیر رژیم غذایی، ژنتیک و سبک زندگی قرار دارد و صدها میلیون نفر را در جهان درگیر کرده است. بیشتر تحقیقات زیستی روی نقش میکروبیوم روده متمرکز بوده‌اند؛ اما نقش میکروب‌های دهان تا امروز کمتر بررسی شده بود.

یافته‌های کلیدی مطالعه

این پژوهش که در مجله Cell Reports منتشر شده، روی ۶۲۸ بزرگسال انجام شد. تیمی از پژوهشگران در New York University Abu Dhabi با بررسی نمونه‌های بزاق نشان دادند افراد مبتلا به چاقی نه‌تنها از نظر گونه‌های میکروبی، بلکه از نظر فعالیت ژنی و متابولیکی میکروب‌های دهان با افراد دارای وزن سالم تفاوت دارند. به بیان دیگر، پرسش فقط «چه میکروبی وجود دارد؟» نبود، بلکه «این میکروب‌ها دقیقاً چه کاری انجام می‌دهند؟» هم بررسی شد.

تغییر جهت متابولیک در میکروبیوم دهان

• در افراد مبتلا به چاقی، مسیرهای مرتبط با تخمیر قند و تولید لاکتات فعال‌تر بود.

• هم‌زمان، ظرفیت تولید برخی مواد مغذی ضروری (از جمله برخی ویتامین‌های گروه B) کاهش نشان داد؛ یعنی جامعه میکروبی منابع زیستی خود را بازتخصیص داده است، نه اینکه صرفاً پرکارتر شود.

• شاخص توده بدنی (BMI) یکی از قوی‌ترین عوامل تعیین‌کننده تفاوت‌های میکروبی دهان بود؛ نشانه‌ای از اینکه میکروبیوم دهانی بازتابی از وضعیت متابولیک کلی بدن است.

در سطح گونه‌ها، باکتری‌های مرتبط با التهاب و تولید لاکتات برجسته‌تر شدند؛ از جمله گونه‌های التهابی Streptococcus parasanguinis و Actinomyces oris و همچنین باکتری تولیدکننده لاکتات Oribacterium sinus. این تغییرات فراتر از تفاوت‌های ساده گونه‌شناسی بود و به بازآرایی عملکردهای بیوشیمیایی اشاره داشت.

۹۴ مسیر متابولیکی متفاوت

تحلیل‌ها نشان داد ۹۴ مسیر متابولیکی بین دو گروه تفاوت داشتند؛ بسیاری از آن‌ها به تجزیه کربوهیدرات‌ها، متابولیسم اسیدهای آمینه و تولید مولکول‌های پیام‌رسان کوچک مربوط بودند. افزایش فعالیت ژن‌های تولید لاکتات اهمیت ویژه‌ای دارد، چون لاکتات با مقاومت به انسولین و فشار کاردیومتابولیک مرتبط است. همچنین متابولیت‌هایی مثل یوریدین و یوراسیل افزایش یافتند که بر اشتها و توازن انرژی اثر می‌گذارند.

پیوند با نشانگرهای بالینی خون

پژوهشگران با تلفیق داده‌های میکروبیوم دهانی، متابولومیکس بزاق و نشانگرهای خونی، دریافتند تغییرات میکروبی با تری‌گلیسریدها، آنزیم‌های کبدی و شاخص‌های کاردیومتابولیک همبستگی دارند. افزودن داده‌های میکروبیوم دهانی به مدل‌های پیش‌بینی، قدرت تمایز افراد مبتلا به چاقی از افراد با وزن سالم را افزایش داد.

علت یا همبستگی؟

این مطالعه مقطعی است؛ بنابراین مشخص نمی‌کند تغییرات میکروبی علت چاقی هستند یا پیامد آن. خود پژوهشگران هم تأکید می‌کنند ممکن است این الگوها بیشتر «آینه» تغییرات متابولیک زمینه‌ای باشند تا عامل ایجادکننده آن‌ها. قدم بعدی، انجام مطالعات طولی در جمعیت‌های متنوع است تا روشن شود آیا تغییرات میکروبی دهان می‌توانند افزایش وزن آینده، مقاومت به انسولین یا افت سلامت کاردیومتابولیک را پیش‌بینی کنند—و هیجان‌انگیزتر از همه، آیا دستکاری هدفمند اکوسیستم دهانی می‌تواند شاخص‌های متابولیک سیستمیک را بهبود دهد یا نه.

جمع‌بندی 

اگر این پیوندها در مطالعات آینده تأیید شوند، بزاق دهان می‌تواند به یک ابزار غیرتهاجمی و عملی برای غربالگری زودهنگام خطرات متابولیک یا حتی مداخلات هدفمند تبدیل شود.
به زبان ساده: دهان فقط آینه لبخند شما نیست؛ ممکن است آینه‌ای از سلامت متابولیک بدن هم باشد.