ماهواره خیام به یکی از ابزارهای مهم برای تأمین داده‌های تصویری موردنیاز در به‌روزرسانی نقشه‌های کشور تبدیل شده است. رئیس سازمان فضایی ایران اعلام کرده تصاویر این ماهواره با توجه به دقت بالای خود، در پروژه‌های مختلف نقشه‌برداری و به‌روزرسانی اطلاعات مکانی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، با اشاره به پروژه ملی «جی‌نف» توضیح داده است که داده‌های ماهواره خیام در اختیار مجموعه‌هایی مانند شرکت ملی پست قرار می‌گیرد و سازمان نقشه‌برداری و سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح نیز از این تصاویر برای به‌روزرسانی نقشه‌های کشور استفاده می‌کنند.
خیام چه نقشی در به‌روزرسانی نقشه‌های کشور دارد؟
یکی از مهم‌ترین کاربردهای تصاویر ماهواره‌ای با تفکیک مکانی بالا، تهیه و به‌روزرسانی اطلاعات دقیق از سطح زمین است. چنین داده‌هایی می‌توانند برای شناسایی تغییرات مناطق شهری و روستایی، مدیریت سرزمین و به‌روزرسانی نقشه‌های پایه مورد استفاده قرار گیرند.
پیش از این نیز سازمان فضایی ایران اعلام کرده بود که تصاویر خیام با قدرت تفکیک مکانی یک متر، ظرفیت مناسبی برای به‌روزرسانی نقشه‌های پوششی کشور فراهم کرده‌اند. برنامه تصویربرداری پوششی از کشور با استفاده از خیام از سال ۱۴۰۲ در دستور کار قرار گرفته بود.
این داده‌ها علاوه بر تهیه نقشه‌های جدید، می‌توانند به ایجاد آرشیوی از تصاویر ماهواره‌ای کمک کنند تا تغییرات کاربری و پوشش اراضی در طول زمان نیز قابل بررسی باشد.
ارتباط تصاویر خیام با پروژه جی‌نف
پروژه جی‌نف (GNAF) یکی از طرح‌های ملی برای ایجاد پایگاه ملی آدرس مبتنی بر مکان و استانداردسازی نظام آدرس‌دهی در کشور است.
در این پروژه، اطلاعات مکانی دقیق اهمیت زیادی دارد و تصاویر ماهواره‌ای می‌توانند برای تکمیل داده‌های جغرافیایی و شناسایی مناطقی که اطلاعات به‌روز ندارند، مورد استفاده قرار گیرند.
همکاری سازمان فضایی ایران با دستگاه‌هایی مانند شرکت ملی پست و سازمان نقشه‌برداری در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کند.
پارس ۲ آماده پرتاب است
در کنار استفاده از داده‌های ماهواره خیام، سازمان فضایی ایران از آماده‌بودن ماهواره پارس ۲ برای پرتاب خبر داده است.
حسن سالاریه اعلام کرده پارس ۲ که در سال ۱۴۰۳ رونمایی شده بود، اکنون در وضعیت آمادگی برای پرتاب قرار دارد. با این حال، زمان دقیق پرتاب هنوز اعلام نشده است؛ زیرا پیش از پرتاب باید آزمایش‌های سازگاری میان ماهواره و ماهواره‌بر انجام شود و هرگونه مشکل احتمالی برطرف شود.
این موضوع به این معناست که «آماده پرتاب بودن» الزاماً به معنای تعیین‌شدن تاریخ قطعی پرتاب نیست و زمان نهایی پس از طی مراحل فنی مشخص خواهد شد.
منظومه ۲۴ ماهواره‌ای شهید سلیمانی در مسیر پرتاب
پارس ۲ تنها پروژه فضایی در صف پرتاب نیست. سازمان فضایی ایران همچنین ساخت و آماده‌سازی ماهواره‌های منظومه شهید سلیمانی را دنبال می‌کند.
این منظومه شامل ۲۴ ماهواره است و برای ارائه خدمات ارتباطی کم‌حجم یا باریک‌باند (Narrowband) طراحی شده است. طبق اظهارات رئیس سازمان فضایی، تعدادی از ماهواره‌های این منظومه در حال آماده‌سازی برای پرتاب هستند و برنامه رونمایی از نمونه‌های دیگر نیز در سال جاری دنبال می‌شود.
پارس ۳ و ناهید ۳ نیز در حال توسعه هستند
برنامه فضایی ایران به خیام، پارس ۲ و منظومه شهید سلیمانی محدود نمی‌شود.
پارس ۳ یکی دیگر از پروژه‌های سنجشی پژوهشگاه فضایی ایران است که مراحل ساخت و توسعه آن در حال پیگیری است. در حوزه ارتباطات نیز ماهواره مخابراتی ناهید ۳ در دست اجرا قرار دارد.
همچنین سازمان فضایی ایران اعلام کرده است که پروژه‌های دیگری با مشارکت بخش خصوصی در حال انجام هستند و قرار است ساخت نمونه‌های پیشرفته‌تر برخی ماهواره‌ها، از جمله نمونه‌های جدیدتر کوثر، از طریق مناقصه به شرکت‌های خصوصی واگذار شود.
چرا استفاده از تصاویر ماهواره‌ای اهمیت دارد؟
به‌روزرسانی نقشه‌های پایه کشور تنها یک موضوع فنی نیست. اطلاعات مکانی دقیق می‌تواند در حوزه‌هایی مانند برنامه‌ریزی شهری، مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی، مسیریابی، مدیریت بحران و توسعه زیرساخت‌ها کاربرد داشته باشد.
مزیت تصاویر ماهواره‌ای نیز این است که می‌توان مناطق وسیعی را بدون نیاز به عملیات زمینی گسترده پایش کرد. در نتیجه، در پروژه‌های ملی که نیاز به داده‌های به‌روز از مناطق مختلف کشور دارند، سنجش از دور می‌تواند مکمل روش‌های سنتی نقشه‌برداری باشد.
وضعیت مهم‌ترین پروژه‌های فضایی مطرح‌شده
| پروژه | حوزه فعالیت | آخرین وضعیت |
|---|---|---|
| خیام | سنجش از دور و تصویربرداری | در حال ارائه داده و استفاده برای نقشه‌برداری |
| پارس ۲ | سنجش از دور | آماده پرتاب |
| منظومه شهید سلیمانی | ارتباطات باریک‌باند | در حال آماده‌سازی |
| پارس ۳ | سنجش از دور | در حال توسعه |
| ناهید ۳ | مخابراتی | در حال پیگیری و اجرا |
| کوثر | سنجش از دور | توسعه نمونه‌های پیشرفته‌تر |
تصاویر ماهواره خیام اکنون در به‌روزرسانی نقشه‌های کشور و پروژه‌هایی مانند جی‌نف مورد استفاده قرار می‌گیرند و سازمان‌های مختلف می‌توانند از داده‌های آن برای تکمیل اطلاعات مکانی بهره ببرند. در همین حال، ماهواره پارس ۲ آماده پرتاب است، هرچند زمان دقیق پرتاب آن هنوز اعلام نشده و به انجام آزمایش‌های فنی و سازگاری وابسته است.
در کنار این دو پروژه، منظومه ۲۴ ماهواره‌ای شهید سلیمانی، پارس ۳ و ناهید ۳ نیز در برنامه‌های فضایی کشور قرار دارند؛ مجموعه‌ای از پروژه‌ها که می‌توانند نقش ایران را در حوزه سنجش از دور و ارتباطات ماهواره‌ای توسعه دهند.
منبع
- باشگاه خبرنگاران جوان
