سامانه «ناظر» برای نظارت سیستمی بر خرید و فروش آنلاین طلا و نقره راه‌اندازی و وارد مرحله بهره‌برداری شده است. به گفته دهقان‌نیا، مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، تعدادی از سکوهای خرید و فروش اینترنتی طلا و نقره نیز به‌صورت پایلوت به این سامانه متصل شده‌اند.
این اقدام پس از چند سال تدوین مقررات برای ساماندهی بازار طلای آنلاین انجام شده و قرار است با اتصال سکوهای فعال به سامانه ناظر، امکان کنترل سیستمی معاملات و نظارت بر دارایی کاربران فراهم شود.
سامانه ناظر طلای آنلاین چیست؟
راه‌اندازی سامانه ناظر بخشی از چارچوب جدید دولت برای نظارت بر پلتفرم‌های خرید و فروش اینترنتی طلا و نقره است. طبق اظهارات دهقان‌نیا، این سامانه در بند ۷ ماده یک دستورالعمل اجرایی خرید و فروش آنلاین طلا و نقره پیش‌بینی شده است.
فرایند تدوین این چارچوب بیش از دو تا سه سال ادامه داشته و در نهایت موضوع به ریاست‌جمهوری و ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز رسیده است. دستورالعمل نظارت بر پلتفرم‌های آنلاین طلا نیز با مشارکت ۱۲ دستگاه اجرایی، اطلاعاتی، امنیتی، انتظامی و قضایی تدوین و تصویب شده است.
تعدادی از پلتفرم‌ها به‌صورت آزمایشی متصل شده‌اند
به گفته مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، سامانه ناظر اکنون راه‌اندازی شده و وارد مرحله بهره‌برداری شده است.
همچنین تعدادی از سکوهای خرید و فروش اینترنتی طلا و نقره به‌صورت پایلوت به سامانه متصل شده‌اند. بر اساس برنامه اعلام‌شده، مهلت اتصال سکوهای فعال به این سامانه شهریورماه تعیین شده است.
به این ترتیب، نظارت بر معاملات طلای آنلاین قرار است از حالت پراکنده خارج شود و امکان پایش سیستمی فعالیت این پلتفرم‌ها فراهم شود.
چرا نظارت بر طلای آنلاین اهمیت دارد؟
گسترش خرید و فروش طلا در پلتفرم‌های اینترنتی، مدل سنتی معاملات این فلز گران‌بها را تغییر داده است. کاربر می‌تواند بدون مراجعه حضوری، در مدت کوتاهی وجه پرداخت کرده و طلا خریداری کند؛ اما در این مدل، برخلاف خرید فیزیکی از یک واحد صنفی، کاربر لزوماً طلا را در همان لحظه در اختیار ندارد.
به همین دلیل، موضوع اعتماد به پلتفرم، پشتوانه دارایی‌های فروخته‌شده و امکان نظارت بر فعالیت سکوها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
دهقان‌نیا نیز یکی از چالش‌های اصلی بازار طلای آنلاین را مسئله اعتماد دانسته و تأکید کرده است که دولت باید برای فعالیت این صنعت و حفاظت از حقوق کاربران، سازوکار نظارتی مشخصی ایجاد کند.
طلای خریداری‌شده باید در خزانه‌های مورد تأیید نگهداری شود
یکی از بخش‌های مهم مقررات جدید، نحوه نگهداری طلای مربوط به معاملات پلتفرم‌هاست.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، یکی از الزامات سامانه ناظر این است که طلای خریداری‌شده توسط سکوها به خزانه‌های مورد تأیید تحویل شود. تعداد خزانه‌های مورد تأیید نیز از یک مورد به سه خزانه افزایش یافته است.
در کنار بانک کارگشایی، خزانه‌های مربوط به بانک ملت و بانک سامان نیز به این مجموعه اضافه شده‌اند و طبق اعلام مسئولان، بانک صادرات نیز قرار است به این فرایند اضافه شود. بانک رفاه و یک بانک دیگر نیز در حال ورود به این سازوکار هستند.
وضعیت خزانه‌های مورد تأیید
| وضعیت | خزانه |
|---|---|
| فعال | بانک کارگشایی |
| اضافه‌شده | بانک ملت |
| اضافه‌شده | بانک سامان |
| در حال اضافه شدن | بانک صادرات |
| در حال بررسی برای ورود | بانک رفاه و یک بانک دیگر |
بانک‌ها هم نمی‌توانند طلای خودشان را در خزانه خود نگهداری کنند
یکی از نکات مهم مطرح‌شده درباره مقررات جدید، جلوگیری از ایجاد تعارض منافع در صورت ورود بانک‌ها به بازار خرید و فروش آنلاین طلاست.
دهقان‌نیا اعلام کرده است اگر یک بانک یا شرکت زیرمجموعه آن وارد حوزه خرید و فروش آنلاین طلا شود، نمی‌تواند خزانه متعلق به خودش را برای نگهداری طلای معاملات خود معرفی کند.
طبق این چارچوب، طلای مربوط به معاملات چنین بانکی باید در خزانه دیگری نگهداری شود.
چه نهادی مسئول نظارت بر طلای آنلاین است؟
بر اساس توضیحات ارائه‌شده، ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز مسئولیت نظارت بر سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا را در چارچوب مصوبه هیئت وزیران و قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز بر عهده گرفته است.
این مسئولیت پیش از شکل‌گیری چارچوب فعلی به‌صورت مشخص تعریف نشده بود و یکی از اهداف مقررات جدید، تعیین متولی و مشخص کردن مسئولیت دستگاه‌های مختلف است.
دستورالعمل مربوطه نیز با مشارکت ۱۲ دستگاه تدوین شده و نظارت بر این بازار صرفاً به یک نهاد محدود نیست.
با پلتفرم‌های متخلف برخورد می‌شود
یکی دیگر از نتایج ایجاد چارچوب نظارتی جدید، فراهم شدن امکان برخورد با سکوهایی است که الزامات تعیین‌شده را رعایت نمی‌کنند.
دهقان‌نیا گفته است اگر یک پلتفرم از مقررات تعیین‌شده، از جمله الزامات مربوط به سامانه ناظر، تخلف کند، امکان برخورد با آن وجود خواهد داشت. همچنین در صورت انجام نشدن وظایف دستگاه‌های اجرایی مرتبط، چارچوب جدید امکان پیگیری مسئولیت آنها را نیز پیش‌بینی کرده است.
به این ترتیب، هدف مقررات جدید تنها محدود کردن فعالیت پلتفرم‌ها نیست؛ بلکه ایجاد یک چارچوب مشخص برای فعالیت قانونی و قابل نظارت آنهاست.
