دانشمندان در گامی مهم برای درک بهتر روند پیری، نوع جدیدی از «ساعت زیستی» را توسعه دادهاند که میتواند سرعت پیر شدن بدن و حتی خطر مرگومیر را با دقت قابل توجهی تخمین بزند. این فناوری جدید برخلاف ساعتهای زیستی رایج که بر تغییرات شیمیایی DNA تکیه دارند، فعالیت ژنها را مورد بررسی قرار میدهد و تصویری دقیقتر از سن بیولوژیکی افراد ارائه میکند.
این ابزار که به عنوان «ساعت ترنسکریپتومی» شناخته میشود، مولکولهای RNA را تحلیل میکند؛ مولکولهایی که وظیفه انتقال اطلاعات ژنتیکی برای تولید پروتئینها را بر عهده دارند. از آنجا که الگوی فعالیت ژنها با افزایش سن تغییر میکند، پژوهشگران توانستهاند از این دادهها برای شناسایی نشانههای مولکولی پیری استفاده کنند.
برای توسعه این مدل، محققان بیش از ۱۱ هزار نمونه زیستی از چهار گونه پستاندار شامل انسان، موش، رت و ماکاک را بررسی کردند. نتایج نشان داد ژنهای مرتبط با ترمیم بافتها و تقسیم سلولی سالم، نشانههایی از روند کندتر پیری هستند؛ در مقابل، ژنهای مرتبط با التهاب و مرگ سلولی با افزایش سن بیولوژیکی و سرعت بیشتر پیری ارتباط دارند.
بررسیها همچنین نشان داد این ساعت زیستی قادر است روند پیری سریعتر یا کندتر را تشخیص دهد و حتی در نمونههای خونی انسان، خطر مرگومیر را با دقتی مشابه بهترین ساعتهای اپیژنتیکی موجود پیشبینی کند. علاوه بر این، بیماریهای مزمن و عوامل شناختهشده مؤثر بر پیری نیز توسط این مدل بهخوبی شناسایی شدند.
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، شباهت قابل توجه نشانههای ژنتیکی پیری در گونههای مختلف بود. محققان دریافتند بسیاری از ژنهای مرتبط با پیری در اندامهای متفاوت و حتی در حیوانات و انسان عملکرد مشابهی دارند. این موضوع میتواند به درک بهتر سازوکارهای مشترک پیری و توسعه درمانهای ضدپیری در آینده کمک کند.
پژوهشگران معتقدند این فناوری میتواند به ابزاری ارزشمند برای ارزیابی تأثیر داروها، رژیمهای غذایی و تغییرات سبک زندگی بر روند پیری تبدیل شود. در نتیجه، محققان خواهند توانست بدون نیاز به سالها آزمایش و پیگیری، تأثیر مداخلات مختلف را بر سلامت و طول عمر افراد بررسی کنند.
توسعه چنین ساعت زیستی پیشرفتهای میتواند در آینده صنعت سلامت و پزشکی شخصیسازیشده را متحول کند. برای کاربران، این فناوری در صورت تجاریسازی میتواند امکان ارزیابی دقیقتر وضعیت سلامت و سن بیولوژیکی را فراهم کند؛ موضوعی که بهویژه در پیشگیری از بیماریهای مزمن اهمیت زیادی دارد. همچنین شرکتهای دارویی و مراکز تحقیقاتی میتوانند از این ابزار برای بررسی اثربخشی درمانهای ضدپیری استفاده کنند. با این حال، هنوز این فناوری در مراحل پژوهشی قرار دارد و برای استفاده گسترده نیازمند مطالعات بیشتر روی جمعیتهای متنوع انسانی است.
