هوش مصنوعی بازار رم را متحول کرد؛ درآمد جهانی تقریباً پنج برابر شد

بازار جهانی حافظه رم در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ رشد بی‌سابقه‌ای را تجربه کرد و درآمد آن نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۶۹ درصد افزایش یافت. تقاضای گسترده برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی و افزایش قیمت تراشه‌های حافظه، مهم‌ترین عوامل این جهش بودند؛ به‌طوری‌که ارزش بازار به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار رسید.

در این میان، سامسونگ با سهم ۳۸ درصدی همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده DRAM جهان باقی ماند و SK Hynix نیز با رشد قابل‌توجه درآمد، فاصله خود را با رقیب کره‌ای کاهش داد. نکته مهم اینکه رشد بازار بیشتر از افزایش قیمت حافظه‌ها ناشی شده است، نه افزایش چشمگیر حجم محموله‌های فروخته‌شده.

بازار جهانی DRAM تقریباً پنج برابر شد

بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقاتی Counterpoint Research، درآمد جهانی حافظه‌های DRAM در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه مشابه سال قبل ۳۶۹ درصد افزایش یافت و به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار رسید.

این رشد در شرایطی اتفاق افتاد که میزان عرضه بر اساس حجم بیت‌های حافظه تنها حدود ۴ درصد نسبت به سه‌ماهه قبل افزایش داشت. در مقابل، میانگین قیمت فروش هر گیگابیت DRAM به حدود ۱.۹ دلار رسید و افزایش قیمت‌ها نقش اصلی را در رشد درآمد تولیدکنندگان ایفا کرد.

به بیان ساده، بازار حافظه در حال حاضر بیش از آنکه با افزایش تعداد تراشه‌های فروخته‌شده رشد کند، از گران‌تر شدن تراشه‌ها تأثیر می‌گیرد. تحلیلگران این وضعیت را یک چرخه صعودی مبتنی بر قیمت می‌دانند.

سامسونگ، SK Hynix و مایکرون چه سهمی از بازار دارند؟

رقابت میان تولیدکنندگان بزرگ حافظه همچنان تحت سلطه شرکت‌های کره‌ای است. سامسونگ در سه‌ماهه سوم جایگاه نخست را حفظ کرد و SK Hynix نیز با افزایش درآمد توانست سهم بیشتری از بازار به دست آورد.

جدول زیر سهم شرکت‌های اصلی از درآمد بازار جهانی DRAM را نشان می‌دهد:

سامسونگ با سهم ۳۸ درصدی در رتبه نخست قرار گرفت. درآمد SK Hynix نیز نسبت به سه‌ماهه دوم بیش از ۴۰ درصد افزایش یافت و سهم این شرکت به ۲۹ درصد رسید.

مایکرون، تولیدکننده آمریکایی حافظه، با سهم ۲۱ درصدی جایگاه سوم را حفظ کرد. در مقابل، سهم شرکت چینی ChangXin Memory Technologies یا CXMT از ۱۰ درصد در سه‌ماهه دوم به ۹ درصد کاهش یافت.

این آمار نشان می‌دهد با وجود رشد کلی بازار، همه تولیدکنندگان به یک اندازه از افزایش تقاضا و قیمت‌ها بهره‌مند نشده‌اند.

تقاضای هوش مصنوعی فقط به حافظه‌های HBM محدود نیست

یکی از نکات مهم گزارش Counterpoint این است که رشد تقاضا به حافظه‌های پرسرعت HBM محدود نمانده است. حافظه‌های متداول‌تر DDR و LPDDR نیز افزایش درآمد چشمگیری را تجربه کرده‌اند.

در مقایسه با سه‌ماهه سوم سال گذشته:

• درآمد حافظه‌های DDR حدود ۵۰۰ درصد افزایش یافت.

• درآمد حافظه‌های LPDDR نزدیک به ۴۰۰ درصد رشد کرد.

• درآمد حافظه‌های HBM تقریباً دو برابر شد.

با وجود رشد قابل‌توجه HBM، سهم این نوع حافظه از کل درآمد بازار DRAM کاهش پیدا کرد؛ زیرا درآمد DDR و LPDDR با سرعت بیشتری افزایش یافت.

این اتفاق نشان می‌دهد توسعه هوش مصنوعی به حافظه‌های مورد استفاده در سرورها و مراکز داده محدود نیست. افزایش توان پردازشی زیرساخت‌های هوش مصنوعی به ظرفیت بیشتری از حافظه‌های معمولی نیز نیاز دارد و همین مسئله تقاضا برای انواع مختلف DRAM را بالا برده است.

چرا مراکز داده به حافظه رم بیشتری نیاز دارند؟

با پیچیده‌تر شدن زیرساخت‌های هوش مصنوعی، نقش پردازنده‌های مرکزی در کنار پردازنده‌های گرافیکی پررنگ‌تر شده است. طبق تحلیل Counterpoint، نسبت GPU به CPU در زیرساخت‌های پردازشی هوش مصنوعی از ۴ به ۱ به حدود ۲ به ۱ رسیده و به سمت برابری بیشتر حرکت می‌کند.

این تغییر اهمیت حافظه DRAM مورد استفاده پردازنده‌های مرکزی را افزایش می‌دهد. برای نمونه، در رک‌های پلتفرم نسل بعدی Vera Rubin انویدیا، ظرفیت حافظه DRAM به‌ازای هر سوکت CPU حدود ۱.۵ ترابایت برآورد شده است؛ رقمی که تقریباً سه برابر نسل قبلی محسوب می‌شود.

در نتیجه، رشد بازار حافظه تنها به تقاضا برای تراشه‌های HBM متصل به شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی وابسته نیست. افزایش ظرفیت حافظه موردنیاز پردازنده‌های مرکزی نیز به یکی از عوامل مهم رشد درآمد تولیدکنندگان تبدیل شده است.

قیمت حافظه‌ها در سال ۲۰۲۷ هم بالا می‌ماند؟

Counterpoint انتظار دارد روند افزایشی قیمت حافظه در سال آینده نیز ادامه پیدا کند. یکی از دلایل اصلی این پیش‌بینی، محدودیت عرضه در برابر تقاضای بالای مراکز داده و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی است.

از طرف دیگر، شرکت‌های بزرگ قراردادهای بلندمدت تأمین حافظه را گسترش می‌دهند تا دسترسی مطمئن‌تری به ظرفیت تولید داشته باشند. این قراردادها می‌توانند به حفظ قیمت‌ها در سطح بالا کمک کنند.

عامل مهم دیگر، زمان موردنیاز برای راه‌اندازی کارخانه‌های جدید تولید تراشه است. طبق برآورد این مؤسسه، ظرفیت تولید کارخانه‌های بزرگ جدید قرار نیست پیش از سال ۲۰۲۸ به‌طور گسترده وارد مدار شود. بنابراین، محدودیت عرضه ممکن است در سال آینده نیز ادامه داشته باشد.

در بازار HBM نیز نسل جدید HBM4 می‌تواند رقابت میان تولیدکنندگان را تغییر دهد. SK Hynix در نسل HBM3E عملکرد قدرتمندی داشته، اما Counterpoint معتقد است حافظه‌های HBM4 سامسونگ با استقبال مشتریان روبه‌رو شده‌اند و این شرکت ممکن است در سال آینده جایگاه نخست بازار HBM را به دست آورد.

افزایش قیمت رم چه تأثیری بر بازار کامپیوتر و موبایل دارد؟

رشد درآمد تولیدکنندگان حافظه لزوماً به معنای وضعیت بهتر برای تمام بخش‌های صنعت فناوری نیست. افزایش قیمت DRAM هزینه ساخت محصولاتی مانند کامپیوتر، لپ‌تاپ، گوشی هوشمند و سرور را بالا می‌برد.

تولیدکنندگان این محصولات ممکن است برای جبران هزینه قطعات، قیمت نهایی دستگاه‌ها را افزایش دهند یا از حاشیه سود خود بکاهند. به همین دلیل، ادامه روند صعودی قیمت حافظه می‌تواند در سال ۲۰۲۷ به یکی از چالش‌های بازار محصولات الکترونیکی تبدیل شود.

البته میزان تأثیر این افزایش قیمت به عواملی مانند قراردادهای تأمین قطعات، موجودی انبار تولیدکنندگان و سیاست قیمت‌گذاری برندها بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان افزایش قیمت حافظه را به‌معنای گران‌شدن قطعی تمام گوشی‌ها و کامپیوترها دانست.

منابع: