ربات تلگرام یا Telegram Bot یک حساب ویژه است که می‌تواند به‌صورت خودکار به پیام‌ها و درخواست‌های کاربران پاسخ دهد و برای کارهایی مثل پشتیبانی، دریافت اطلاعات، ارسال اعلان، مدیریت گروه، ساخت ابزارهای کاربردی، بازی، پرداخت و حتی سرویس‌های مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده شود.
اما برای ساخت یک ربات، صرفاً ایجاد یک حساب کاربری کافی نیست. تلگرام ابزار رسمی BotFather را برای ثبت، ساخت و مدیریت ربات‌ها در اختیار کاربران قرار داده است.
نکته مهم این است که BotFather خودش ربات شما را برنامه‌نویسی نمی‌کند. این ابزار حساب ربات را ایجاد می‌کند، نام و مشخصات آن را مدیریت می‌کند و یک Bot Token در اختیار شما می‌گذارد. برای اینکه ربات واقعاً کاری انجام دهد، باید آن را به کد یا یک سرویس آماده متصل کنید.
BotFather چیست؟
BotFather ربات رسمی تلگرام برای ساخت و مدیریت ربات‌هاست.
با استفاده از آن می‌توانید:
- ربات جدید بسازید.
- نام و تصویر ربات را تغییر دهید.
- توضیحات ربات را تنظیم کنید.
- فهرست دستورات ربات را بسازید.
- تنظیمات حریم خصوصی ربات را مدیریت کنید.
- امکان اضافه‌شدن ربات به گروه‌ها را کنترل کنید.
- توکن ربات را دریافت یا در صورت نیاز باطل کنید.
- بعضی قابلیت‌های جدیدتر ربات‌ها را فعال کنید.
- ربات را حذف کنید.
تلگرام علاوه بر رابط متنی BotFather، یک BotFather Mini App نیز ارائه کرده که بسیاری از تنظیمات را با رابط گرافیکی مدرن‌تری در اختیار مدیر ربات قرار می‌دهد.
قبل از ساخت ربات تلگرام چه چیزی لازم داریم؟
برای ساخت حساب ربات با BotFather، به حساب تلگرام خودتان نیاز دارید.
اما برای فعال‌کردن و استفاده واقعی از ربات، به یک برنامه، سرور یا سرویس نیاز دارید که از طریق Telegram Bot API با ربات ارتباط برقرار کند؛ مگر اینکه از یک سرویس آماده بدون کدنویسی استفاده کنید.
به زبان ساده:
BotFather = ساخت و مدیریت حساب ربات
Bot API = ارتباط برنامه شما با تلگرام
کد یا سرویس ربات = منطق و عملکرد ربات
تلگرام نیز در مستندات رسمی خود تأکید می‌کند که برای ساخت یک ربات کاربردی باید حساب ربات را ایجاد و سپس آن را به یک Backend متصل کنید
چگونه با BotFather ربات تلگرام بسازیم؟
ساخت ربات اولیه چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد.
مرحله اول: BotFather را باز کنید
در تلگرام عبارت @BotFather را جست‌وجو کنید و وارد ربات رسمی شوید.
برای اطمینان، به نام کاربری دقت کنید و از ربات‌های مشابه یا حساب‌هایی که خودشان را BotFather معرفی می‌کنند استفاده نکنید.
مرحله دوم: دستور /newbot را ارسال کنید
داخل BotFather دستور زیر را ارسال کنید:
/newbot
BotFather از شما می‌خواهد نام ربات را وارد کنید.
مرحله سوم: نام ربات را انتخاب کنید
نامی را وارد کنید که کاربران هنگام مشاهده پروفایل ربات آن را ببینند.
برای مثال:
Chikav Assistant
نام ربات می‌تواند با نام کاربری آن متفاوت باشد.
مرحله چهارم: Username ربات را انتخاب کنید
در مرحله بعد باید یک Username برای ربات انتخاب کنید.
Username باید شرایط تلگرام را داشته باشد:
- بین ۵ تا ۳۲ کاراکتر باشد.
- از حروف لاتین، اعداد و
_تشکیل شود. - به
botختم شود. - قبلاً توسط شخص دیگری استفاده نشده باشد.
برای مثال:
ChikavAssistantBot
طبق مستندات رسمی تلگرام، Username ربات بعداً قابل تغییر نیست؛ بنابراین بهتر است قبل از تأیید، آن را با دقت انتخاب کنید.
مرحله پنجم: Bot Token را دریافت کنید
بعد از ثبت موفق ربات، BotFather یک Token به شما می‌دهد.
این توکن برای اتصال برنامه یا سرویس شما به Bot API استفاده می‌شود.
توکن ربات را مثل رمز عبور در نظر بگیرید.
هر شخصی که به Token دسترسی داشته باشد، می‌تواند کنترل ربات را از طریق API در اختیار بگیرد. تلگرام نیز صراحتاً توصیه می‌کند Token را محرمانه نگه دارید.
Bot Token چیست و چه کاربردی دارد؟
Bot Token یک رشته اختصاصی است که برای احراز هویت ربات هنگام استفاده از Telegram Bot API به کار می‌رود.
برای مثال، ساختار Token ممکن است شبیه این باشد:
123456789:AAExampleToken
این فقط یک نمونه ساختگی است و نباید از آن به‌عنوان Token واقعی استفاده کنید.
Token به برنامه شما اجازه می‌دهد درخواست‌هایی مانند دریافت پیام‌ها، ارسال پیام و انجام عملیات مجاز را از طرف ربات انجام دهد.
اگر Token ربات لو رفت چه کنیم؟
اگر Token را اشتباهی در اختیار فرد دیگری قرار داده‌اید، باید آن را با استفاده از BotFather باطل و یک Token جدید دریافت کنید.
این کار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا داشتن Token می‌تواند امکان کنترل ربات را فراهم کند.
چگونه اطلاعات ربات تلگرام را تغییر دهیم؟
بعد از ساخت ربات، می‌توانید ظاهر و اطلاعات عمومی آن را شخصی‌سازی کنید.
برای مدیریت ربات‌های خود، دستور زیر را در BotFather ارسال کنید:
/mybots
سپس ربات موردنظر را انتخاب کنید.
در این قسمت می‌توانید به گزینه‌های مختلف مدیریت ربات دسترسی داشته باشید. تلگرام همچنین امکان مدیریت برخی تنظیمات از طریق رابط گرافیکی BotFather Mini App را فراهم کرده است.
چگونه عکس پروفایل ربات را تغییر دهیم؟
برای تنظیم تصویر پروفایل ربات می‌توانید از دستور:
/setuserpic
استفاده کنید.
سپس ربات موردنظر را انتخاب کرده و تصویر جدید را ارسال کنید.
برای یک ربات حرفه‌ای بهتر است تصویر پروفایل ساده، واضح و مرتبط با کاربرد ربات باشد.
برای مثال، اگر ربات برای پشتیبانی یک فروشگاه ساخته شده است، بهتر است تصویر آن با برند همان مجموعه هماهنگ باشد.
چگونه توضیحات ربات را تغییر دهیم؟
BotFather چند بخش مختلف برای معرفی ربات در اختیار شما قرار می‌دهد.
یکی از آن‌ها About Text است.
برای تغییر این بخش می‌توانید از:
/setabouttext
استفاده کنید.
طبق مستندات رسمی تلگرام، About Text متن کوتاهی است که در صفحه پروفایل ربات نمایش داده می‌شود و حداکثر ۱۲۰ کاراکتر دارد.
بهتر است این متن خیلی مستقیم توضیح دهد ربات چه کاری انجام می‌دهد.
مثلاً:
ربات پشتیبانی فروشگاه برای پیگیری سفارش‌ها و پاسخ به سوالات مشتریان
چگونه Description ربات را تنظیم کنیم؟
Description توضیح کامل‌تری درباره عملکرد ربات است و در شروع گفت‌وگوی کاربر با ربات نمایش داده می‌شود.
این بخش را می‌توانید با گزینه مربوط به Edit Description در تنظیمات BotFather مدیریت کنید.
در توضیحات بهتر است به جای جمله‌های تبلیغاتی، دقیقاً توضیح دهید کاربر چه کاری می‌تواند با ربات انجام دهد.
مثلاً:
با این ربات می‌توانید وضعیت سفارش، زمان ارسال و اطلاعات مربوط به خرید خود را بررسی کنید.
چگونه برای ربات تلگرام Command بسازیم؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های حرفه‌ای‌کردن ربات، تعریف Commandها است.
Commandها دستورهایی هستند که معمولاً با / شروع می‌شوند.
برای مثال:
/start
/help
/settings
/support
/orders
تلگرام این دستورات را می‌تواند هنگام تایپ / به کاربر پیشنهاد دهد.
برای تنظیم آن‌ها می‌توانید از:
/setcommands
استفاده کنید.
سپس برای هر دستور یک توضیح کوتاه وارد کنید.
برای مثال:
start - شروع کار با ربات
help - راهنمای استفاده
support - ارتباط با پشتیبانی
orders - مشاهده سفارش‌ها
این کار باعث می‌شود کاربر راحت‌تر متوجه امکانات ربات شود.
دستور /start در ربات تلگرام چیست؟
/start معمولاً اولین دستوری است که کاربر هنگام ورود به ربات ارسال می‌کند.
ربات می‌تواند پس از دریافت این دستور:
- پیام خوش‌آمدگویی نمایش دهد.
- راهنمای استفاده ارائه کند.
- دکمه‌های اصلی را نمایش دهد.
- اطلاعات اولیه کاربر را ثبت کند.
- فرایند یک سرویس را شروع کند.
نکته مهم این است که BotFather فقط وجود دستور /start را ثبت نمی‌کند؛ عملکرد آن باید در کد یا سرویس متصل به ربات تعریف شود.
آیا بدون برنامه‌نویسی می‌توان ربات تلگرام ساخت؟
می‌توان حساب ربات را بدون برنامه‌نویسی با BotFather ایجاد کرد، اما این به معنی ساخت یک ربات کاربردی کامل نیست.
BotFather حساب ربات و Token را ایجاد می‌کند، اما برای اینکه ربات بتواند مثلاً:
- به سوالات پاسخ دهد،
- سفارش ثبت کند،
- اطلاعات را از سایت بگیرد،
- هوش مصنوعی داشته باشد،
- پیام‌های خودکار ارسال کند،
- کاربران را مدیریت کند،
به منطق اجرایی نیاز دارد.
این منطق می‌تواند با برنامه‌نویسی یا سرویس‌های آماده و بدون کدنویسی پیاده‌سازی شود.
خود تلگرام نیز در مستندات Bot API توضیح می‌دهد که برای ساخت یک ربات کاربردی باید آن را به Backend متصل کرد.
چگونه ربات تلگرام را به یک برنامه متصل کنیم؟
بعد از دریافت Token، توسعه‌دهنده می‌تواند از Telegram Bot API برای ارتباط با ربات استفاده کند.
برای مثال، یکی از ساده‌ترین درخواست‌های API، getMe است که برای بررسی اطلاعات ربات استفاده می‌شود.
ساختار کلی درخواست به شکل زیر است:
https://api.telegram.org/bot<TOKEN>/getMe
به جای <TOKEN> باید Token واقعی ربات قرار گیرد.
تلگرام در آموزش رسمی Bot API نیز همین روش را برای تست اولیه معرفی کرده است.
هشدار: Token واقعی خود را در مقاله، GitHub عمومی، شبکه‌های اجتماعی یا کد منتشرشده قرار ندهید.
Privacy Mode ربات تلگرام چیست؟
اگر ربات را به گروه اضافه کنید، یکی از تنظیمات مهم آن Privacy Mode است.
این قابلیت تعیین می‌کند ربات در گروه چه پیام‌هایی را دریافت کند.
به‌صورت پیش‌فرض، ربات‌های اضافه‌شده به گروه معمولاً فقط پیام‌های مرتبط با خودشان را دریافت می‌کنند؛ این موضوع برای حفظ حریم خصوصی و کاهش حجم پیام‌های دریافتی ربات اهمیت دارد.
اگر ربات شما برای مدیریت گروه ساخته شده باشد، ممکن است لازم باشد تنظیمات Privacy Mode را بر اساس عملکرد موردنیاز بررسی کنید.
چگونه ربات را به گروه تلگرام اضافه کنیم؟
برای اضافه‌کردن ربات به یک گروه:
- وارد پروفایل ربات شوید.
- گزینه افزودن به گروه را انتخاب کنید.
- گروه موردنظر را انتخاب کنید.
- در صورت نیاز، دسترسی‌های مدیریتی را تنظیم کنید.
البته دسترسی دادن به ربات باید با دقت انجام شود.
اگر ربات فقط قرار است به پیام‌ها پاسخ دهد، نیازی نیست دسترسی‌های مدیریتی غیرضروری در اختیار آن قرار دهید.
آیا ربات تلگرام می‌تواند خودش به کاربر پیام بدهد؟
به‌طور معمول، ربات نمی‌تواند بدون تعامل قبلی کاربر، یک گفت‌وگوی خصوصی جدید را از طرف خودش شروع کند.
کاربر باید ابتدا ربات را Start کند، به آن پیام بدهد یا در شرایط پشتیبانی‌شده از مسیر دیگری با آن تعامل داشته باشد.
به همین دلیل، اگر رباتی برای ارسال اعلان ساخته‌اید، ابتدا باید سازوکار دریافت شناسه یا شروع تعامل کاربر را در نظر بگیرید.
چگونه ربات تلگرام را برای استفاده در گروه‌ها فعال کنیم؟
اگر ربات برای استفاده در گروه ساخته شده است، می‌توانید تنظیمات مربوط به اضافه‌شدن آن به گروه‌ها را از BotFather مدیریت کنید.
بسته به نسخه و رابط فعلی BotFather، گزینه‌های مدیریت ربات ممکن است در بخش تنظیمات یا Mini App نمایش داده شوند.
این بخش برای ربات‌هایی اهمیت دارد که قرار است در گروه‌ها فعالیت کنند؛ مثلاً ربات‌های نظرسنجی، مدیریت گروه، ضداسپم یا دستیارهای کاری.
چگونه ربات تلگرام را حذف کنیم؟
اگر دیگر به یک ربات نیاز ندارید، می‌توانید آن را از طریق BotFather حذف کنید.
از:
/mybots
و سپس انتخاب ربات، به گزینه حذف ربات دسترسی پیدا می‌کنید.
تلگرام تأکید می‌کند که حذف ربات قابل بازگشت نیست؛ بنابراین قبل از استفاده از گزینه Delete Bot مطمئن شوید واقعاً قصد حذف آن را دارید.
آیا Username ربات قابل تغییر است؟
به‌صورت معمول، Username انتخاب‌شده برای یک ربات قابل تغییر نیست؛ بنابراین هنگام ساخت ربات باید نام کاربری را با دقت انتخاب کنید.
اگر نام برند یا پروژه برایتان اهمیت دارد، قبل از اجرای /newbot بهتر است چند Username مناسب آماده کنید.
BotFather در سال ۲۰۲۶ چه قابلیت‌های جدیدی دارد؟
BotFather دیگر فقط یک ابزار ساده برای ایجاد ربات نیست.
تلگرام در سال ۲۰۲۶ امکانات مدیریت ربات‌ها را گسترش داده و قابلیت‌هایی مانند Managed Bots را نیز معرفی کرده است. همچنین در به‌روزرسانی‌های سال ۲۰۲۶، قابلیت‌هایی مانند Guest Bots، ارتباط Bot-to-Bot و Chat Automation به اکوسیستم ربات‌های تلگرام اضافه شده‌اند.
تلگرام همچنین یک BotFather Mini App با رابط مدرن‌تر ارائه کرده است که می‌تواند مدیریت ربات‌ها را نسبت به استفاده صرف از دستورات متنی ساده‌تر کند.
بنابراین اگر آموزش‌های قدیمی BotFather را دیده‌اید، ممکن است ظاهر و برخی گزینه‌های نسخه فعلی با آن‌ها متفاوت باشد.
Managed Bots تلگرام چیست؟
یکی از قابلیت‌های جدیدتر تلگرام، Managed Bots است.
در این مدل، یک ربات مدیریتی می‌تواند ایجاد و مدیریت ربات‌های دیگر را برای کاربران انجام دهد. تلگرام این قابلیت را برای ساخت سرویس‌هایی مانند دستیارهای هوش مصنوعی، ابزارهای کاری، بازی‌ها و ربات‌های شخصی در نظر گرفته است.
این قابلیت بیشتر برای توسعه‌دهندگان و سرویس‌هایی کاربرد دارد که می‌خواهند فرایند ساخت ربات را برای کاربران خودکار کنند و برای کاربر عادی، همان روش استاندارد BotFather معمولاً کافی است.
مهم‌ترین دستورات BotFather
برای دسترسی سریع‌تر، مهم‌ترین دستورات کاربردی را در جدول زیر می‌بینید:
| دستور | کاربرد |
|---|---|
/newbot |
ساخت ربات جدید |
/mybots |
مدیریت ربات‌های ساخته‌شده |
/setname |
تغییر نام نمایشی ربات |
/setdescription |
تنظیم توضیحات ربات |
/setabouttext |
تنظیم متن کوتاه درباره ربات |
/setuserpic |
تغییر تصویر پروفایل |
/setcommands |
تعریف Commandهای ربات |
/setprivacy |
مدیریت Privacy Mode |
/setinline |
فعال‌سازی قابلیت Inline |
/setdomain |
تنظیم دامنه برای قابلیت‌های مرتبط |
/deletebot |
حذف ربات |
تلگرام ممکن است در نسخه‌های جدید دستورات یا گزینه‌های بیشتری به BotFather اضافه کند و خودش نیز توصیه می‌کند برای دیدن فهرست به‌روز، داخل BotFather دستور / را وارد کنید.
چرا ربات تلگرام بعد از ساخت کار نمی‌کند؟
ساخت ربات با BotFather به‌تنهایی باعث نمی‌شود ربات شروع به پاسخ‌گویی کند.
اگر ربات ساخته شده اما به پیام‌های شما جواب نمی‌دهد، معمولاً یکی از این موارد مطرح است:
ربات به Backend متصل نیست
BotFather فقط حساب ربات را ایجاد می‌کند. برای اجرای منطق ربات باید آن را به کد یا یک سرویس آماده متصل کنید.
Token اشتباه است
اگر Token در برنامه اشتباه وارد شده باشد، ارتباط با Bot API برقرار نمی‌شود.
برنامه ربات اجرا نمی‌شود
اگر Backend روی کامپیوتر یا سرور شما اجرا نشود، ربات نیز نمی‌تواند طبق منطق برنامه پاسخ دهد.
کاربر هنوز ربات را Start نکرده است
ربات نمی‌تواند به‌صورت عادی یک گفت‌وگوی خصوصی را بدون شروع تعامل از طرف کاربر آغاز کند.
تنظیمات گروه مناسب نیست
اگر ربات داخل گروه کار نمی‌کند، Privacy Mode و دسترسی‌های آن را بررسی کنید.
چند نکته امنیتی مهم برای ساخت ربات تلگرام
امنیت Token را جدی بگیرید.
Token را در اختیار افراد ناشناس قرار ندهید.
Token را داخل GitHub عمومی منتشر نکنید.
Token را داخل عکس یا آموزش عمومی قرار ندهید.
اگر Token لو رفت، آن را از طریق BotFather باطل و جایگزین کنید.
همچنین اگر ربات قرار است در یک گروه فعالیت کند، فقط دسترسی‌هایی را به آن بدهید که واقعاً برای عملکردش لازم است.
تلگرام تصریح می‌کند که هر فردی که Token ربات را در اختیار داشته باشد، می‌تواند از طریق API کنترل آن را به دست بگیرد.
ساخت ربات تلگرام برای چه کسانی مناسب است؟
ساخت ربات فقط مخصوص برنامه‌نویسان نیست، اما ساخت یک ربات حرفه‌ای معمولاً به دانش فنی یا استفاده از یک سرویس آماده نیاز دارد.
ربات تلگرام می‌تواند برای این موارد مناسب باشد:
- پشتیبانی مشتریان
- فروشگاه اینترنتی
- ارسال اعلان
- مدیریت گروه
- دریافت سفارش
- ربات خبری
- دستیار هوش مصنوعی
- بازی
- فرم و نظرسنجی
- اتصال تلگرام به سایت
- اتوماسیون کارهای تکراری
- ارائه خدمات دیجیتال
تلگرام نیز ربات‌ها را برای کاربردهایی مانند کسب‌وکار، پرداخت، ابزارهای سفارشی، بازی، Mini App و سرویس‌های هوش مصنوعی معرفی می‌کند.
جمع‌بندی؛ ساخت ربات تلگرام با BotFather چگونه است؟
برای ساخت یک ربات تلگرام، ابتدا وارد @BotFather شوید و دستور /newbot را ارسال کنید. سپس نام و Username ربات را انتخاب کنید تا BotFather یک Bot Token در اختیار شما قرار دهد.
بعد از آن می‌توانید از طریق /mybots مشخصات و تنظیمات ربات را مدیریت کنید؛ از تغییر عکس و توضیحات گرفته تا تعریف Commandها و تنظیمات مربوط به گروه‌ها.
اما یک نکته را نباید فراموش کنید: BotFather فقط ربات را ایجاد و مدیریت می‌کند؛ برای اینکه ربات واقعاً کاری انجام دهد، باید آن را به یک Backend، کد یا سرویس آماده متصل کنید.
اگر تازه‌کار هستید، بهترین مسیر این است که ابتدا یک ربات ساده با /newbot بسازید، Token را به‌صورت امن نگه دارید و سپس بر اساس نیازتان سراغ Bot API یا سرویس‌های آماده بروید.
