پژوهشگران دریافتند که تنها هفت جلسه تمرین قدرتی می‌تواند اندازه سلول‌های چربی و میزان چربی احشایی را در موش‌های چاق کاهش دهد؛ آن هم پیش از آنکه وزن کلی بدن تغییر کند. این مطالعه نشان می‌دهد ورزش مقاومتی ممکن است خیلی زودتر از تغییرات قابل‌مشاهده روی ترازو، فرایندهای متابولیکی مرتبط با تجزیه چربی را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، آزمایش روی موش‌ها انجام شده و هنوز مشخص نیست این تغییرات با همین سرعت و شدت در انسان نیز رخ می‌دهند یا خیر.
آزمایش هفت‌روزه چگونه انجام شد؟
این پژوهش به سرپرستی محققان دانشگاه ایالتی کامپیناس برزیل انجام شد. دانشمندان برای بررسی تأثیر مستقیم تمرین قدرتی، موش‌های نر چاق را به دو گروه تقسیم کردند؛ گروهی بدون فعالیت ورزشی باقی ماندند و گروه دیگر یک برنامه تمرینی هفت‌جلسه‌ای را پشت سر گذاشتند. رژیم غذایی پرچرب هر دو گروه نیز در طول آزمایش یکسان بود.
برای شبیه‌سازی تمرین مقاومتی، موش‌ها باید از یک راه‌پله ۷۰ سانتی‌متری بالا می‌رفتند، در حالی که وزنه‌ای به دم آنها متصل بود. هر جلسه شامل ۲۰ بار بالا رفتن از پله‌ها با شدت حدود ۷۰ درصد توان بیشینه حیوانات و استراحت‌های ۶۰ تا ۹۰ ثانیه‌ای بود.
پژوهشگران عمداً دوره آزمایش را کوتاه انتخاب کردند تا اثرات اولیه ورزش را پیش از کاهش وزن احتمالی بررسی کنند.
سلول‌های چربی کوچک‌تر شدند، اما وزن تغییر نکرد
پس از هفت جلسه تمرین، موش‌های ورزش‌کرده در مقایسه با گروه کم‌تحرک، چربی کمتری در بافت اطراف روده داشتند. اندازه سلول‌های ذخیره‌کننده چربی نیز در این گروه کاهش یافته بود؛ با این حال، وزن کلی بدن آنها تغییر محسوسی نکرد.
این بخش از یافته‌ها اهمیت دارد، زیرا وزن بدن به‌تنهایی تمام تغییرات ناشی از ورزش را نشان نمی‌دهد. ممکن است فرایندهای درون سلول‌ها و ترکیب بافت‌های بدن تغییر کنند، حتی زمانی که عدد ترازو ثابت مانده است.
تمرین قدرتی چگونه فرایند تجزیه چربی را فعال می‌کند؟
محققان علاوه بر اندازه سلول‌ها، پروتئین‌ها و مسیرهای مولکولی مرتبط با ذخیره و تجزیه چربی را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد تمرین قدرتی فعالیت بخشی از سازوکارهای تجزیه چربی را افزایش می‌دهد.
سه عامل مهم در این فرایند عبارت‌اند از:
- PLIN1: در تنظیم دسترسی به چربی ذخیره‌شده داخل سلول نقش دارد.
- ABHD5: به فعال‌شدن فرایند تجزیه چربی کمک می‌کند.
- ATGL: آنزیمی است که در مراحل اولیه شکستن تری‌گلیسیریدهای ذخیره‌شده در سلول نقش دارد.
در موش‌های چاق و کم‌تحرک، سطح پروتئین ABHD5 پایین‌تر بود؛ اما پس از تمرین قدرتی، تعامل آن با آنزیم ATGL افزایش یافت. پژوهشگران همچنین کاهش فعالیت ژن Scd1 را مشاهده کردند؛ ژنی که در ساخت مولکول‌های چربی نقش دارد.
این تغییرات نشان می‌دهند تمرین قدرتی می‌تواند هم مسیرهای مرتبط با تجزیه چربی را تقویت کند و هم برخی سازوکارهای تولید و ذخیره آن را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا برای چربی‌سوزی فقط ورزش هوازی کافی است؟
یافته‌های این پژوهش بر اهمیت تمرین قدرتی در کنار ورزش هوازی تأکید دارند. تمرین مقاومتی علاوه بر کمک به حفظ و افزایش توده عضلانی، می‌تواند بر سازوکارهای متابولیکی مرتبط با چربی نیز اثر بگذارد.
با این حال، این مطالعه برای تعیین بهترین برنامه ورزشی در انسان طراحی نشده است. انتخاب نوع و شدت تمرین به عواملی مانند وضعیت جسمانی، سابقه ورزشی و هدف فرد بستگی دارد. ترکیب تمرین قدرتی و هوازی می‌تواند رویکردی مفید باشد، اما نتایج این آزمایش به‌تنهایی نسخه‌ای یکسان برای همه افراد ارائه نمی‌کند.
آیا هفت روز تمرین قدرتی در انسان هم همین نتیجه را دارد؟
هنوز شواهد کافی برای چنین نتیجه‌گیری‌ای وجود ندارد. این آزمایش فقط روی موش‌های نر انجام شده و پژوهشگران یک نوع بافت چربی، یعنی بافت اطراف روده، را بررسی کرده‌اند. همچنین، نتایج بیشتر بر تغییرات سلولی و مولکولی متمرکز بوده‌اند، نه کاهش وزن قابل‌توجه یا اثبات بهبود بلندمدت سلامت.
گام بعدی، بررسی اثر تمرین در دوره‌های طولانی‌تر و مطالعه بافت‌های چربی دیگر است. برای مشخص‌شدن اینکه این سازوکارها در انسان چگونه عمل می‌کنند، به پژوهش‌های انسانی نیاز داریم.
جمع‌بندی
پژوهش جدید نشان می‌دهد هفت جلسه تمرین قدرتی در موش‌های چاق با کوچک‌ترشدن سلول‌های چربی احشایی و فعال‌ترشدن بخشی از مسیرهای تجزیه چربی همراه بوده است؛ حتی زمانی که وزن کلی بدن تغییر نکرده بود.
این یافته یادآوری می‌کند که اثر ورزش را نمی‌توان فقط با عدد ترازو سنجید. با این حال، هنوز نمی‌توان گفت انسان‌ها نیز با هفت روز تمرین قدرتی دقیقاً همین تغییرات را تجربه خواهند کرد.
منابع: ScienceAlert، ScienceDaily، Medical Xpress
