ناسا این هفته یکی از جسورانهترین مأموریتهای فضایی خود را آغاز میکند؛ عملیاتی که هدف آن نجات یک تلسکوپ فضایی قدیمی از سقوط به زمین است. در این مأموریت، برای نخستین بار یک فضاپیمای رباتیک تلاش خواهد کرد به رصدخانه فضایی نیل گرلز سوئیفت (Neil Gehrels Swift Observatory) متصل شود و مدار آن را افزایش دهد تا از ورود کنترلنشده به جو زمین جلوگیری شود. این مأموریت میتواند نقطه عطفی در فناوری تعمیر و سرویسدهی ماهوارهها در مدار باشد.
چرا تلسکوپ سوئیفت در خطر است؟
رصدخانه سوئیفت در سال ۲۰۰۴ به فضا پرتاب شد و مأموریت اصلی آن مطالعه انفجارهای پرانرژی کیهانی، از جمله فورانهای پرتو گاما (Gamma-Ray Bursts)، بود. اگرچه عمر اولیه این مأموریت تنها دو سال در نظر گرفته شده بود، اما این تلسکوپ بیش از دو دهه به فعالیت خود ادامه داده و همچنان یکی از ابزارهای مهم ناسا برای رصد پدیدههای گذرای کیهانی به شمار میرود.
با این حال، افزایش فعالیت خورشید در سالهای اخیر باعث انبساط لایههای بالایی جو زمین شده است. در نتیجه، مقاومت جوی در مدارهای پایین افزایش یافته و سوئیفت سریعتر از حد انتظار ارتفاع خود را از دست داده است. اگر اقدامی انجام نشود، این رصدخانه در ماههای آینده وارد جو زمین شده و از بین خواهد رفت.
رباتی که قرار است سوئیفت را نجات دهد
ناسا برای اجرای این مأموریت با شرکت نوپای Katalyst Space Technologies همکاری کرده است. این شرکت فضاپیمایی به نام Link توسعه داده که به سه بازوی رباتیک مجهز است.
پس از پرتاب، Link بهدنبال سوئیفت حرکت میکند، آن را در مدار رهگیری کرده و با استفاده از بازوهای خود به تلسکوپ متصل میشود. سپس با بهرهگیری از سامانه پیشرانش، مدار سوئیفت را از حدود ۳۶۰ کیلومتر به نزدیک ۶۰۰ کیلومتر افزایش میدهد تا این رصدخانه بتواند چندین سال دیگر به فعالیت علمی خود ادامه دهد.
مأموریتی ۳۰ میلیون دلاری با ریسک بالا
ارزش این پروژه حدود ۳۰ میلیون دلار برآورد شده و پرتاب آن میتواند از همین هفته انجام شود. پس از رسیدن فضاپیما به سوئیفت، عملیات اتصال و انتقال به مدار بالاتر چندین هفته زمان خواهد برد.
اگر این عملیات موفقیتآمیز باشد، سوئیفت دوباره فعالیت علمی خود را از سر خواهد گرفت. اما در صورت شکست، احتمال سقوط این تلسکوپ به جو زمین در ماههای آینده افزایش مییابد.
موفقیت این مأموریت چه اهمیتی دارد؟
نجات سوئیفت تنها به حفظ یک تلسکوپ قدیمی محدود نمیشود. این مأموریت میتواند آغازگر عصر جدیدی از سرویسدهی، تعمیر و افزایش عمر ماهوارهها و تلسکوپهای فضایی باشد.
ناسا و شرکت Katalyst امیدوارند در صورت موفقیت این فناوری، در آینده بتوان از آن برای نجات یا تعمیر ماهوارههای علمی و حتی رصدخانههای بزرگی مانند هابل نیز استفاده کرد. چنین رویکردی میتواند هزینه ساخت و پرتاب مأموریتهای جدید را کاهش داده و عمر تجهیزات فضایی ارزشمند را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد.
مأموریت نجات سوئیفت را میتوان یکی از مهمترین آزمایشهای صنعت فضایی در سال ۲۰۲۶ دانست. تاکنون بیشتر ماهوارهها و تلسکوپها پس از پایان عمر عملیاتی خود رها میشدند یا بهطور کنترلشده از مدار خارج میشدند، اما اگر این عملیات با موفقیت انجام شود، مفهوم «تعمیر و ارتقای تجهیزات در فضا» وارد مرحلهای عملی خواهد شد.
این دستاورد میتواند علاوه بر کاهش هزینههای مأموریتهای آینده، نقش مهمی در مدیریت زبالههای فضایی و افزایش پایداری فعالیتهای فضایی ایفا کند.
منابع:
- ScienceAlert
- Associated Press (AP)
- Space.com
