نتایج یک مطالعه جدید نشان میدهد که استرس روانی تنها بر ذهن تأثیر نمیگذارد، بلکه میتواند در مدت چند دقیقه ساختار خون را نیز تغییر دهد و آن را مستعدتر برای تشکیل لخته کند. پژوهشگران میگویند این یافته میتواند توضیح دهد که چرا استرس، بهویژه در بلندمدت، با افزایش خطر بیماریهای قلبی و عروقی ارتباط دارد.
سالهاست که دانشمندان میدانند استرس مزمن یکی از عوامل خطر بیماریهای قلبی است، اما سازوکار دقیق این ارتباط تاکنون بهطور کامل مشخص نبود. اکنون محققان دریافتهاند که استرس روانی حاد، زنجیرهای از واکنشهای شیمیایی را در بدن فعال میکند که به تغییر ویژگیهای خون منجر میشود.
استرس چگونه خون را تغییر میدهد؟
پژوهشگران معتقدند هنگام قرار گرفتن در شرایط پراسترس، میزان تولید رادیکالهای آزاد در بدن بهسرعت افزایش مییابد. این مولکولهای بسیار واکنشپذیر باعث ایجاد استرس اکسیداتیو شده و نحوه شکلگیری لختههای خون را تغییر میدهند.
بر اساس نتایج این تحقیق، استرس روانی میتواند معماری و کیفیت لختههای خون را تغییر دهد و خون را وارد حالتی کند که احتمال تشکیل لخته در آن بیشتر است؛ حالتی که در پزشکی با عنوان Hypercoagulable State شناخته میشود.
پژوهش چگونه انجام شد؟
این مطالعه بهصورت یک کارآزمایی کنترلشده روی هشت مرد سالم ۱۸ تا ۳۰ ساله انجام شد.
شرکتکنندگان در دو نوبت به آزمایشگاه مراجعه کردند. در یک جلسه، آنها در شرایط آرام استراحت کردند و در جلسه دیگر، تحت آزمون شناختهشده Trier Social Stress Test قرار گرفتند؛ آزمایشی که برای ایجاد استرس روانی کنترلشده طراحی شده است.
در این آزمون، افراد باید بدون آمادگی کافی در برابر داوران سخنرانی میکردند و سپس یک آزمون دشوار محاسبات ذهنی را انجام میدادند. پژوهشگران قبل و بعد از هر جلسه از شرکتکنندگان نمونه خون گرفتند و تغییرات آن را بررسی کردند.
یافتهای که فرضیه قدیمی را زیر سؤال برد
یکی از نتایج جالب این مطالعه آن بود که برخلاف برخی فرضیههای قبلی، استرس باعث افزایش غلظت یا ویسکوزیته خون نشد.
در عوض، محققان دریافتند استرس کیفیت و ساختار لختههای خون را تغییر میدهد؛ موضوعی که میتواند توضیح دقیقتری برای افزایش خطر لخته شدن خون در شرایط استرسزا ارائه دهد.
آیا این نتایج برای همه افراد صدق میکند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها روی تعداد محدودی از مردان جوان و سالم انجام شده است. بنابراین برای اطمینان از تعمیم نتایج به زنان، سالمندان و بیماران قلبی، انجام تحقیقات گستردهتر ضروری خواهد بود. با این حال، یافتههای جدید دیدگاه تازهای درباره اثرات فوری استرس بر بدن ارائه میکنند.
چرا کنترل استرس اهمیت دارد؟
پیش از این نیز مطالعات مختلف نشان داده بودند که استرس مزمن میتواند خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماریهای قلبی، سکته مغزی، اختلالات خواب و مشکلات متابولیک را افزایش دهد. پژوهش جدید نشان میدهد که حتی استرس کوتاهمدت نیز قادر است تغییرات قابل اندازهگیری در خون ایجاد کند؛ موضوعی که اهمیت مدیریت استرس را بیش از پیش برجسته میکند.
این پژوهش یکی از روشنترین شواهد درباره ارتباط مستقیم ذهن و بدن را ارائه میدهد. اگرچه حجم نمونه تحقیق کوچک است، اما کشف نقش استرس اکسیداتیو در تغییر ساختار لختههای خون میتواند مسیر تحقیقات آینده درباره پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی را تغییر دهد. در صورت تأیید این نتایج در مطالعات بزرگتر، شاید در آینده کنترل استرس نهتنها یک توصیه روانشناختی، بلکه بخشی از راهبردهای پیشگیری از بیماریهای قلبی باشد.
استرس بخشی اجتنابناپذیر از زندگی است، اما تداوم آن میتواند اثراتی فراتر از احساس اضطراب داشته باشد. خواب کافی، فعالیت بدنی منظم، تمرینهای آرامسازی و مدیریت فشارهای روزمره، علاوه بر سلامت روان، میتوانند در حفظ سلامت قلب و عروق نیز نقش مهمی ایفا کنند.
منابع:
- ScienceAlert
- The Conversation
- Mayo Clinic
- Harvard Health Publishing
