با افزایش چشمگیر هزینههای توسعه و نگهداری فناوریهای هوش مصنوعی، بار دیگر این پرسش مطرح شده است که آیا دوران دسترسی رایگان به شبکههای اجتماعی رو به پایان است یا خیر. این بحث پس از آن شدت گرفت که شرکت Meta مجموعهای از بستههای اشتراکی جدید را معرفی کرد و گمانهزنیها درباره احتمال پولی شدن استفاده از پلتفرمهای اجتماعی افزایش یافت.
در سالهای اخیر، مدیران بزرگ فناوری دیدگاههای متفاوتی درباره این موضوع داشتهاند. Elon Musk بارها تأکید کرده که دریافت هزینه از کاربران میتواند راهکاری مؤثر برای مقابله با رباتها، کلاهبرداران و حسابهای جعلی باشد. او در سال ۲۰۲۳ و تنها چند ماه پس از خرید توییتر، اعلام کرد که ممکن است شبکه اجتماعی X در آینده از همه کاربران مبلغی هرچند اندک دریافت کند.
ماسک معتقد است پیشرفت هوش مصنوعی ساخت رباتهای بسیار شبیه به انسان را به کاری ساده و کمهزینه تبدیل کرده است. به گفته او، دریافت هزینه برای استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند هزینه فعالیت این رباتها را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد و شناسایی آنها را آسانتر کند. وی حتی پیشبینی کرده بود که در آینده، شبکههای اجتماعی پولی به مهمترین پلتفرمهای آنلاین تبدیل خواهند شد.
در مقابل، Mark Zuckerberg همواره بر حفظ دسترسی رایگان به محصولات متا تأکید کرده است. او در سال ۲۰۱۸ در جلسهای با کنگره آمریکا اعلام کرد که «همیشه نسخهای رایگان از فیسبوک وجود خواهد داشت.»
این رویکرد برای متا منطقی به نظر میرسد. حدود ۹۸ درصد درآمد سالانه این شرکت از تبلیغات تأمین میشود و این مدل کسبوکار به لطف جامعه کاربری عظیم آن، با بیش از سه میلیارد کاربر فعال، امکانپذیر شده است. در صورتی که متا کاربران را مجبور به پرداخت هزینه کند، احتمالاً بسیاری از آنها استفاده از پلتفرمهایی مانند فیسبوک و اینستاگرام را کنار خواهند گذاشت؛ موضوعی که میتواند درآمد تبلیغاتی شرکت را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
آمارها نیز نشان میدهد کاربران تمایل چندانی به پرداخت هزینه برای شبکههای اجتماعی ندارند. در حال حاضر تنها حدود ۴.۵ درصد از کاربران یوتیوب مشترک سرویس پریمیوم هستند و کمتر از یک درصد کاربران X از نسخه پولی این پلتفرم استفاده میکنند. سرویس Snapchat+ نیز با وجود موفقیت نسبی، تنها حدود ۲.۶ درصد از کاربران ماهانه اسنپچت را جذب کرده است.
متا آمار رسمی مربوط به سرویس Meta Verified را منتشر نکرده، اما برآوردها نشان میدهد حدود ۳۵ میلیون کاربر فیسبوک و اینستاگرام تاکنون در این طرح ثبتنام کردهاند. با وجود قابل توجه بودن این رقم، این تعداد کمتر از یک درصد کل کاربران متا را شامل میشود.
در میان شبکههای اجتماعی، به نظر میرسد لینکدین بیشترین موفقیت را در جذب مشترکان پولی داشته باشد. هرچند این شرکت نیز آمار رسمی منتشر نمیکند، اما تخمینها نشان میدهد حدود ۱۸ درصد کاربران آن از اشتراک پریمیوم استفاده میکنند.
مجموع این دادهها نشان میدهد که اجبار کاربران به پرداخت هزینه برای دسترسی به شبکههای اجتماعی ریسک بسیار بزرگی برای شرکتهای فناوری خواهد بود. به همین دلیل، اگرچه از نظر فنی امکان دریافت هزینه ماهانه از همه کاربران وجود دارد، اما احتمال اجرای چنین سیاستی در آینده نزدیک چندان بالا نیست.
با این حال، یک حوزه مشخص وجود دارد که احتمالاً شاهد رشد اشتراکهای پولی در آن خواهیم بود: ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی. شرکتهایی مانند متا و X میلیاردها دلار برای توسعه و نگهداری زیرساختهای هوش مصنوعی هزینه میکنند و به دنبال راههایی برای جبران این سرمایهگذاریها هستند.
گزارشها نشان میدهد شرکت xAI در مقطعی ماهانه حدود یک میلیارد دلار صرف توسعه و نگهداری فناوریهای خود کرده است. متا نیز صدها میلیارد دلار در مراکز داده هوش مصنوعی سرمایهگذاری کرده و هر سال هزینههای عملیاتی سنگینی را متحمل میشود. حتی درخواستهای ساده کاربران از چتباتها یا تولید تصاویر توسط هوش مصنوعی نیز هزینههای پردازشی قابلتوجهی به همراه دارد.
به همین دلیل، کارشناسان معتقدند در سالهای آینده شاهد افزایش سرویسهای اشتراکی ویژه ابزارهای هوش مصنوعی خواهیم بود؛ اما اصل دسترسی به شبکههای اجتماعی همچنان رایگان باقی خواهد ماند.
تنها استثنا در این زمینه اروپا است؛ جایی که برخی پلتفرمها برای رعایت قوانین حریم خصوصی، گزینه اشتراک پولی بدون تبلیغات و بدون استفاده از دادههای شخصی کاربران را ارائه میدهند.
در مجموع، هرچند هزینههای هوش مصنوعی مدل کسبوکار شبکههای اجتماعی را تحت فشار قرار داده است، اما شواهد فعلی نشان میدهد که پولی شدن کامل این پلتفرمها در آینده نزدیک سناریوی محتملی نیست.
