وضعیت اینترنت ایران کی درست میشود؟
بررسی دادههای منتشرشده از سوی کلادفلر نشان میدهد اینترنت ایران هنوز به شرایط عادی پیش از ۱۸ دیماه بازنگشته است. به باور برخی کارشناسان، وضعیت فعلی میتواند نشانهای از اجرای آزمایشهای جدید برای بازطراحی ساختار شبکه کشور با رویکرد محدودکنندهتر باشد.
بر اساس رادار کلادفلر، الگوی ترافیک مصرفی اینترنت در ایران طی هفتههای اخیر، با وجود نوسانهای پیدرپی، تفاوتهای محسوسی با بازههای عادی گذشته دارد. برای درک بهتر این تغییرات، نگاهی به نمودار ترافیک مصرفی در یک بازه زمانی تصادفی، یعنی ۲ تا ۸ دی ۱۴۰۴، میتواند تصویر روشنی ارائه دهد.
در این بازه، الگوی مصرف اینترنت از نظم مشخصی پیروی میکند؛ بهطوری که در ساعات اوج استفاده کاربران، پیکهای ترافیکی قابل مشاهده است و در ساعات پایانی شب و زمان خواب کاربران، میزان مصرف بهطور محسوسی کاهش مییابد.
ترافیک اینترنت از ۳۰ دی تا ۱۲ بهمن ۱۴۰۴؛ الگوی غیرعادی ادامه دارد
در مقابل، نمودار مربوط به بازه ۳۰ دی تا ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ تصویری متفاوت را نشان میدهد. در هفت روز ابتدایی این بازه، روزهایی دیده میشود که اینترنت کشور با قطعی مواجه بوده است. پس از ۶ بهمن (۲۶ ژانویه) و با برداشته شدن بخشی از محدودیتها، هرچند اتصال اینترنت برقرار شده، اما الگوی ترافیک همچنان غیرعادی باقی مانده است.
در این بازه، میزان ترافیک با الگویی نامنظم و غیرقابل پیشبینی افزایش و کاهش مییابد؛ رفتاری که با الگوهای مصرف عادی همخوانی ندارد.
آیا ساختار شبکه اینترنت در حال بازطراحی است؟
آشفتگی مشاهدهشده در نمودارهای کلادفلر، بازتابی از تجربه روزمره کاربران اینترنت در ایران است. از روزهای پس از ۶ بهمن ۱۴۰۴، کاربران بارها با رفتارهای غیرقابل پیشبینی شبکه مواجه شدهاند. اتصال فیلترشکنها بیش از هر زمان دیگری ناپایدار شده و هیچ تضمینی وجود ندارد که یک ویپیان مشخص، حتی روی سیمکارتهای مختلف یک اپراتور واحد، عملکرد یکسانی داشته باشد.
برخی کارشناسان این شرایط را نشانه اجرای تستهای فنی جدید در شبکه اینترنت کشور میدانند. محسن طهماسبی، کارشناس اینترنت، در نشست هماندیشی «کارزار» در این باره گفته است:
«برخی گروهها همواره در تلاش بودند تفکرات خود را بر ساختار اینترنت حاکم کنند، اما به دلایل مختلف این امکان فراهم نبود.
اکنون اما میبینیم که از نظر فنی، این موضوع در حال تحقق است. با استفاده از سطحی بیسابقه از الگوریتمهای تهاجمی، تستهایی در حال انجام است که میتواند زمینهساز اینترنت وایتلیست (لیست سفید) باشد.
هنوز مشخص نیست این تستها دقیقاً از کجا آغاز شدهاند، اما آنچه مشاهده میکنیم، قطعیهای نامنظم بهعنوان بخشی از این آزمایشهاست.»
با توجه به شواهد موجود، به نظر میرسد اینترنت ایران در روزهای آینده نیز با شرایطی محدودتر و ناپایدارتر مواجه باشد.
در نهایت و در پاسخ به پرسش وضعیت اینترنت ایران کی درست میشود؟ تنها میتوان گفت که تا زمانی که روند بازطراحی شبکه و آزمایشهای فنی گسترده ادامه داشته باشد و سیاستهای کلی محدودسازی فضای دیجیتال پا بر جا باشد، ثبات و بازگشت به الگوی عادی دسترسی دور از انتظار به نظر میرسد.
این وضعیت نه تنها بر زندگی روزمره کاربران، بلکه بر کسبوکارها، آموزش و ارتباطات بینالمللی نیز تأثیر منفی گذاشته و تا روشن شدن جهتگیری نهایی مقامات و تکمیل احتمالی پروژههای فیلترینگ پیشرفته، احتمالاً ناپایداری و اختلالهای دورهای کماکان ادامه خواهد یافت.
