قدیمی‌ترین سابقه دندانپزشکی توسط نئاندرتال‌ها انجام شده است

یک دندان ۶۰ هزار ساله متعلق به نئاندرتال‌ها که در غاری در روسیه پیدا شده، دارای سوراخی عمیق است که تنها با پوسیدگی قابل توضیح نیست. این دندان آسیای کوچک (مولر) از فک پایین چپ یک نئاندرتال، خویشاوند منقرض شده انسان امروزی، بوده است. این انسان ماقبل تاریخ عفونت شدید دندانی داشته که احتمالاً مدتی طولانی ادامه داشته است.

در زمانی که یافتن غذا به اندازه کافی دشوار بود و تسکین درد در مراحل ابتدایی قرار داشت، دندان دردی که مانع غذا خوردن فرد می‌شد، می‌توانست به مسئله‌ای مرگ‌ومیر تبدیل گردد.

به گفته تیمی از دانشمندان روسی، این فرد احتمالاً برای رهایی از درد، دست به اقدامی افراطی زده است. او نوعی کانال کشی (root canal) ماقبل تاریخ انجام داده؛ یعنی با یک ابزار سنگی تیز، دندان را سوراخ کرده تا پالپ آسیب دیده را خارج سازد. اگر تفسیر این تیم درست باشد، نشان می‌دهد نئاندرتال‌ها نوعی دندانپزشکی هوشمندانه انجام می‌دادند. محققان در مقاله خود می‌نویسند: این دندان «در حال حاضر قدیمی‌ترین شواهد شناخته شده از مداخله عمدی دندانپزشکی را نشان می‌دهد». پیش از این، این عنوان در اختیار انسان خردمند (Homo sapiens) بود.

شواهد استفاده از ابزار سنگی

آلیسا زوبووا، انسان‌شناس تیم، وقتی دندان را زیر میکروسکوپ بررسی کرد، متوجه شد حفره در واقع از سه فرورفتگی روی هم ساخته شده است. تیم تحقیقاتی «ردیف‌های خطی واضحی را پیدا کرد که مشخصه حرکت چرخشی و سوراخ‌کننده است» و این موضوع دیگر با بیماری یا تصادف قابل توضیح نبود. به گفته باستان‌شناسان، نئاندرتال‌ها در این منطقه از روسیه از سنگ «جاسپروئید» (jasperoid) برای ساخت ابزارهای دیگر استفاده می‌کردند. تیم برای اثبات کارآمد بودن این ابزار، خودشان اقدام به انجام دندانپزشکی به سبک نئاندرتال‌ها کردند.

یک فداکاری شخصی در آزمایشگاه

محققان با استفاده از ابزار سنگی مشابه، موفق شدند روی دندان‌های قدیمی از مجموعه‌های انسان‌شناسی حفره ایجاد کنند. اما این ابزارها زمانی بیشترین کارایی را داشتند که روی دندان عقل تازه کشیده شده یکی از اعضای تیم به نام لیدیا زوتکینا استفاده شد. کسنیا کولوبووا، باستان‌شناس آکادمی علوم روسیه، گفت: «لیدیا با یک نمونه بازسازی شده از ابزار سنگی نئاندرتال، داخل دندان خودش را سوراخ کرد. در آزمایشگاه ما هنوز درباره این موضوع شوخی می‌کنیم: بیشترین سهم شخصی در پروژه.»

نئاندرتال‌ها فراتر از تصورات کلیشه‌ای

تیم در مقاله خود استدلال می‌کند که تکنیک سوراخ‌کاری نئاندرتال‌ها «پیشرفته‌تر» از روش انسان خردمند (خراشیدن دندان پوسیده برای حذف پوسیدگی) بوده است. این کشف به شواهد روزافزونی اضافه می‌کند که نشان می‌دهد نئاندرتال‌ها فرهنگی بسیار فراتر از کلیشه‌های قبلی «انسان‌های غار‌نشین وحشی» داشتند. آنها مردگان خود را دفن می‌کردند، غارها را تزئین می‌نمودند، از جوامع خود مراقبت می‌نمودند و احتمالاً در پزشکی نیز دستی داشتند. کولوبووا می‌گوید: «آنها به طور مفهومی فناوری موجود را به حوزه کاملاً جدیدی منتقل کردند. این نشان‌دهنده سطح قابل توجهی از انعطاف‌پذیری شناختی است.» این پژوهش در مجله PLOS One منتشر شده است.