اگر به آخرین گوشی هوشمند، تبلت یا ساعت هوشمندی که دیگر از آن استفاده نمیکنید فکر کنید، احتمال زیادی وجود دارد که هنوز در یکی از کشوهای خانهتان باشد؛ نه بازیافت شده و نه به فرد دیگری فروخته شده است.
نتایج یک پژوهش جدید روی ۴ هزار مصرفکننده آمریکایی نشان میدهد رایجترین سرنوشت دستگاههای الکترونیکی قدیمی، ماندن در کشوها و کمدهای خانه است. بر اساس این تحقیق، ۳۹ درصد از افراد پس از کنار گذاشتن یک دستگاه، هیچ اقدامی برای آن انجام نمیدهند و فقط آن را نگه میدارند؛ رفتاری که علاوه بر هدر رفت منابع ارزشمند، فرصت استفاده مجدد و بازیافت این تجهیزات را نیز از بین میبرد.
رایجترین سرنوشت دستگاههای قدیمی؛ خاک خوردن در کشو
این مطالعه که با حمایت بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) انجام شده، توسط تیمی از پژوهشگران حوزههای پایداری، امنیت سایبری و تحلیل داده صورت گرفته است. هدف اصلی این تحقیق، بررسی رفتار واقعی مردم پس از کنار گذاشتن وسایل الکترونیکی مانند گوشی، لپتاپ، تبلت و ساعت هوشمند بوده است.
نتایج نشان میدهد:
- ۳۹ درصد دستگاههای قدیمی در خانه نگهداری میشوند.
- تنها حدود ۱۰ درصد بازیافت میشوند.
- نزدیک به ۱۰ درصد نیز به فروش میرسند.
- ۹ درصد هم مستقیماً راهی سطل زباله میشوند.
به گفته پژوهشگران، نگهداری دستگاههای بلااستفاده نهتنها کمکی به حفظ اطلاعات شخصی نمیکند، بلکه باعث میشود ارزش اقتصادی آنها به مرور کاهش پیدا کند و بازیافت مواد ارزشمند موجود در آنها نیز به تعویق بیفتد.
چرا مردم وسایل قدیمی خود را دور نمیاندازند؟
بررسی دادههای این پژوهش نشان میدهد دو عامل اصلی باعث میشود افراد دستگاههای قدیمی خود را سالها در خانه نگه دارند.
۱. نگرانی درباره اطلاعات شخصی
مهمترین دلیل، ترس از افشای اطلاعات شخصی است. افرادی که نگران دسترسی دیگران به اطلاعات ذخیرهشده روی دستگاههای خود بودند، بهمراتب بیشتر از دیگران ترجیح میدادند گوشی یا لپتاپ قدیمی را در خانه نگه دارند.
بر اساس یافتههای پژوهش:
- نگرانی درباره امنیت اطلاعات، احتمال نگهداری دستگاه بهجای بازیافت را ۱۴ درصد افزایش میدهد.
- همین نگرانی، احتمال نگهداری دستگاه بهجای فروش آن را نیز ۹ درصد بیشتر میکند.
بسیاری از افراد نیز تصور میکنند دستگاه قدیمی میتواند بهعنوان یک نسخه پشتیبان از اطلاعات شخصی باقی بماند؛ حتی اگر سالها از آن استفاده نکنند.
دلیل دوم؛ بسیاری نمیدانند از کجا باید شروع کنند
عامل مهم دیگر، ناآگاهی از روش صحیح بازیافت است.
پژوهشگران دریافتند افرادی که نمیدانستند مراکز بازیافت وسایل الکترونیکی در کجا قرار دارند، حدود ۱۰ درصد بیشتر از سایر افراد دستگاههای قدیمی خود را در خانه نگه میدارند.
به اعتقاد محققان، بسیاری از مردم تصور میکنند بازیافت یا فروش دستگاههای الکترونیکی فرآیندی پیچیده و زمانبر است؛ درحالیکه امروزه انجام این کار بسیار سادهتر از گذشته شده است.
پیش از فروش یا بازیافت، این کار را انجام دهید
محققان تأکید میکنند اگر تصمیم دارید گوشی، لپتاپ یا هر وسیله دیجیتال دیگری را بفروشید یا بازیافت کنید، مهمترین اقدام، پاکسازی کامل اطلاعات شخصی است.
این فرآیند شامل موارد زیر میشود:
- حذف کامل فایلها و اطلاعات شخصی
- بازگرداندن دستگاه به تنظیمات کارخانه
- خارج کردن دستگاه از حساب کاربری اپل، گوگل یا سایر سرویسهای مرتبط
- غیرفعال کردن قفل فعالسازی (Activation Lock)
در غیر این صورت، حتی پس از واگذاری دستگاه، امکان دارد همچنان به حساب کاربری شما متصل بماند و فرد جدید نتواند از آن استفاده کند.
فاصله میان تصمیم و عمل
یکی از جالبترین یافتههای این پژوهش، تفاوت میان آنچه افراد میگویند انجام خواهند داد و آنچه در عمل انجام میدهند بود.
بسیاری از شرکتکنندگان اعلام کرده بودند که قصد دارند دستگاههای قدیمی خود را بفروشند یا بازیافت کنند، اما زمانی که واقعاً زمان تصمیمگیری فرا میرسد، نگرانی درباره اطلاعات شخصی باعث میشود نظرشان تغییر کند و دستگاه را دوباره داخل کشو قرار دهند.
به بیان دیگر، ترس از نشت اطلاعات شخصی زمانی خود را نشان میدهد که فرد باید واقعاً دستگاه را به شخص یا مرکز دیگری تحویل دهد، نه زمانی که صرفاً درباره تصمیم آینده خود صحبت میکند.
چرا بسیاری از مردم دستگاههای الکترونیکی خود را بازیافت نمیکنند؟
پژوهش درباره دلایل بازیافت نکردن وسایل الکترونیکی موضوع تازهای نیست و سالهاست که محققان آن را بررسی میکنند. مطالعات پیشین عواملی مانند سهولت دسترسی به مراکز بازیافت، آگاهی عمومی و مشوقهای مالی را از مهمترین عوامل مؤثر بر تصمیم افراد میدانستند.
اما پژوهش جدید رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته است. بهجای اینکه تنها این سؤال را مطرح کند که «آیا مردم دستگاههای خود را بازیافت میکنند یا نه؟»، تمام گزینههای ممکن پس از کنار گذاشتن یک وسیله الکترونیکی را بررسی کرده است؛ از جمله:
- نگهداری در خانه
- فروش
- اهدا کردن
- تعویض با مدل جدید (Trade-in)
- بازیافت
- دور انداختن در سطل زباله
همین نگاه جامع باعث شد پژوهشگران بتوانند رفتار واقعی مصرفکنندگان و دلایل انتخاب هر گزینه را بهتر درک کنند.
آگاهی بیشتر همیشه به معنای بهترین انتخاب نیست
یکی از یافتههای جالب این تحقیق نشان میدهد که افزایش آگاهی درباره مراکز بازیافت، اگرچه میزان بازیافت را بالا میبرد، اما لزوماً بهترین نتیجه را برای محیط زیست رقم نمیزند.
بر اساس نتایج این مطالعه، افرادی که محل مراکز بازیافت را میشناختند، ۴۷ درصد بیشتر از دیگران دستگاههای خود را برای بازیافت تحویل میدادند.
با این حال، همین موضوع باعث میشد برخی افراد به جای فروش یا واگذاری دستگاه به بازار دستدوم، مستقیماً آن را بازیافت کنند.
پژوهشگران توضیح میدهند که در بسیاری از موارد، استفاده مجدد از یک دستگاه از طریق فروش یا اهدای آن، اثرات زیستمحیطی بهتری نسبت به بازیافت دارد؛ زیرا عمر مفید محصول افزایش پیدا میکند و نیاز به تولید یک دستگاه جدید کاهش مییابد.
نگهداری طولانیمدت؛ بدترین انتخاب برای دستگاههای قدیمی
به اعتقاد پژوهشگران، نگه داشتن وسایل الکترونیکی بلااستفاده در کشو یا کمد، بدترین سناریوی ممکن است.
این کار دو پیامد مهم دارد:
کاهش ارزش اقتصادی دستگاه: هرچه زمان بیشتری بگذرد، قیمت فروش گوشی، لپتاپ یا تبلت قدیمی کاهش پیدا میکند و در نهایت ممکن است تقریباً هیچ ارزش مالی نداشته باشد.
دشواری بیشتر در پاکسازی اطلاعات: با گذشت زمان، ممکن است کاربران رمز عبور، اطلاعات حساب کاربری یا حتی روش صحیح حذف دادهها را فراموش کنند و پاکسازی ایمن دستگاه سختتر شود.
در نتیجه، دستگاهی که میتوانست دوباره مورد استفاده قرار گیرد یا بازیافت شود، سالها بدون استفاده باقی میماند.
راهحل چیست؟
به گفته پژوهشگران، خوشبختانه مهمترین موانع موجود قابل برطرف شدن هستند.
دو عامل اصلی یعنی:
- نگرانی درباره امنیت اطلاعات
- ناآگاهی از روشهای صحیح واگذاری دستگاه
با ارائه آموزشهای ساده و اطلاعات دقیق قابل رفع هستند.
به همین دلیل، تیم تحقیقاتی در حال آزمایش روشهای مختلف اطلاعرسانی است تا کاربران را با مراحل پاکسازی امن اطلاعات، فروش، اهدای دستگاه و بازیافت صحیح آشنا کند.
دانشمندان در حال آزمایش روشهای جدید برای تغییر رفتار کاربران هستند
پژوهشگران اعلام کردهاند که اکنون روی مجموعهای از «تلنگرهای رفتاری» (Behavioral Nudges) کار میکنند؛ راهکارهایی که با استفاده از پیامهای ساده و هدفمند، افراد را به تصمیمهای سازگارتر با محیط زیست تشویق میکند.
این روشها در قالب کارآزماییهای تصادفی کنترلشده مورد آزمایش قرار گرفتهاند تا مشخص شود کدام شیوه بیشترین تأثیر را در ترغیب مردم به فروش، اهدای مجدد یا بازیافت وسایل الکترونیکی دارد.
هدف نهایی این پروژه، افزایش عمر مفید دستگاهها و کاهش حجم زبالههای الکترونیکی در سالهای آینده است.
نتایج این پژوهش نشان میدهد بزرگترین مانع بازیافت وسایل الکترونیکی، کمبود امکانات نیست؛ بلکه نگرانی کاربران درباره امنیت اطلاعات شخصی است. این موضوع در ایران نیز کاملاً قابل مشاهده است و بسیاری از کاربران به همین دلیل گوشیها و لپتاپهای قدیمی خود را سالها نگه میدارند.
در شرایطی که حجم زبالههای الکترونیکی در جهان بهسرعت در حال افزایش است، آموزش نحوه حذف ایمن اطلاعات و توسعه بازار خریدوفروش دستگاههای دستدوم میتواند تأثیر قابلتوجهی بر کاهش این مشکل داشته باشد. استفاده دوباره از یک دستگاه، در بسیاری از موارد از تولید یک محصول جدید و حتی بازیافت آن، سودمندتر است.
اگر گوشی یا لپتاپ قدیمی شما سالهاست داخل کشو مانده، شاید اکنون زمان مناسبی باشد تا پس از پاکسازی کامل اطلاعات، آن را بفروشید، اهدا کنید یا به مراکز معتبر بازیافت تحویل دهید. این تصمیم علاوه بر حفظ محیط زیست، از هدر رفت منابع ارزشمند و کاهش بیشتر ارزش دستگاه نیز جلوگیری میکند.
منابع
- ScienceAlert
- The Conversation
- National Science Foundation (NSF)
- Rochester Institute of Technology
