دانشمندان شواهد تازهای پیدا کردهاند که نشان میدهد منظومه شمسی در میلیاردها سال پیش ممکن است میزبان یک جرم سیارهای بزرگ بوده باشد؛ جهانی که تقریباً هماندازه مریخ بوده اما در جریان رویدادهای خشونتبار دوران شکلگیری منظومه شمسی نابود شده است.
این کشف بر اساس بررسی یک شهابسنگ بسیار نادر به نام NWA 12774 انجام شده که سال ۲۰۱۹ در صحرای آفریقا کشف شد. پژوهشگران با مطالعه ساختار و ترکیبات این شهابسنگ به این نتیجه رسیدهاند که منشأ آن احتمالاً بقایای یک «جنین سیارهای» عظیم بوده است؛ جرمی که میلیاردها سال پیش از بین رفته و تنها تکههایی از آن در سراسر منظومه شمسی پراکنده شدهاند.
این شهابسنگ به گروه بسیار کمیاب Angrite تعلق دارد؛ سنگهایی آذرین که از قدیمیترین مواد شناختهشده در منظومه شمسی به شمار میروند و تنها چند میلیون سال پس از شکلگیری نخستین مواد جامد منظومه شمسی به وجود آمدهاند.
پژوهشگران دانشگاه کلرادو با استفاده از نقشهبرداریهای پیشرفته پرتو ایکس و مدلهای جدید زمینشیمیایی دریافتند که برخی بلورهای موجود در این شهابسنگ تنها در فشارهای بسیار بالا شکل میگیرند. این موضوع نشان میدهد که منشأ آن نمیتواند یک سیارک کوچک باشد و احتمالاً از درون یک جرم سیارهای بزرگ و دارای فعالیت ماگمایی آمده است.
محاسبات انجامشده نشان میدهد این سیاره گمشده حداقل شعاعی در حدود هزار کیلومتر داشته است. با این حال، برآوردهای دیگر اندازه آن را تا حدود ۳۳۰۰ کیلومتر نیز تخمین میزنند؛ یعنی جرمی که تنها اندکی از سیاره مریخ کوچکتر بوده است.
دانشمندان هنوز نمیدانند این جهان اولیه چگونه نابود شده است. برخی فرضیهها از برخوردی عظیم با جرم دیگری سخن میگویند و برخی دیگر نقش اختلالات گرانشی ناشی از شکلگیری سیاره مشتری را مطرح میکنند. در هر صورت، بقایای این جرم در سراسر منظومه شمسی پراکنده شده و بخشی از آن در قالب شهابسنگها به زمین رسیده است.
نتایج این پژوهش در نشریه علمی Earth and Planetary Science Letters منتشر شده است.
این کشف بار دیگر نشان میدهد منظومه شمسی اولیه بسیار شلوغتر و پیچیدهتر از چیزی بوده که پیشتر تصور میشد. دانشمندان معتقدند در دوران شکلگیری سیارات، دهها جرم بزرگ و کوچک در مدار خورشید وجود داشتهاند که بسیاری از آنها بر اثر برخورد یا ناپایداریهای گرانشی از بین رفتهاند. کشف شواهد چنین سیارهای میتواند به درک بهتر فرآیند تولد زمین، مریخ و سایر سیارات سنگی کمک کند.
از سوی دیگر، این مطالعه نشان میدهد هنوز اطلاعات ارزشمندی در میان شهابسنگهای کشفشده روی زمین پنهان مانده است و احتمال دارد در آینده ردپای سیارات گمشده دیگری نیز شناسایی شود.
اگر این نتایج در مطالعات آینده تأیید شوند، ممکن است مجبور شویم تاریخ اولیه منظومه شمسی را بازنویسی کنیم؛ تاریخی که احتمالاً شامل جهانهایی است که میلیاردها سال پیش شکل گرفتند اما هرگز به سیارههای امروزی تبدیل نشدند.
