دانشمندان برای نخستین بار موفق شدهاند یک قند واقعی را در فضای میانستارهای شناسایی کنند؛ کشفی که میتواند درک ما از چگونگی شکلگیری مولکولهای ضروری برای حیات را دگرگون کند. این مولکول که «اریتریولوز» (Erythrulose) نام دارد، در یک ابر عظیم گاز و غبار نزدیک مرکز کهکشان راه شیری کشف شده است.
نخستین قند واقعی در فضای میانستارهای
پژوهشگران با استفاده از تلسکوپهای رادیویی Yebes 40m و IRAM 30m در اسپانیا موفق شدند اثر طیفی مولکول اریتریولوز را در ابر مولکولی G+0.693−0.027 شناسایی کنند؛ منطقهای که در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری قرار دارد و به دلیل غنی بودن از مولکولهای آلی، همواره مورد توجه ستارهشناسان بوده است.
اریتریولوز یک قند چهارکربنه از خانواده «کتوزها» است و نخستین مولکول از نوع قند واقعی محسوب میشود که تاکنون در فضای میانستارهای کشف شده است.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
قندها تنها مواد شیرینکننده نیستند؛ آنها یکی از اجزای اساسی زیستشناسی محسوب میشوند. مولکولهایی مانند ریبوز و دئوکسیریبوز بخش مهمی از ساختار RNA و DNA را تشکیل میدهند و نقش کلیدی در ذخیره و انتقال اطلاعات ژنتیکی دارند.
کشف یک قند در فضای میانستارهای نشان میدهد بخشی از مواد اولیه لازم برای شکلگیری حیات میتواند پیش از تشکیل ستارهها و سیارات، در دل ابرهای مولکولی ایجاد شده باشد. این موضوع از فرضیهای حمایت میکند که بر اساس آن، برخی از ترکیبات ضروری حیات از طریق دنبالهدارها و سیارکها به زمین اولیه منتقل شدهاند.
این مولکول چگونه شکل میگیرد؟
بر اساس مدلهای شیمیایی پژوهشگران، اریتریولوز روی دانههای بسیار ریز غبار میانستارهای و در دماهایی نزدیک به منفی ۲۵۰ درجه سانتیگراد تشکیل میشود.
در این محیط فوقالعاده سرد، مولکولهای سادهتر با یکدیگر واکنش داده و بهتدریج ترکیبات پیچیدهتری مانند قندها را میسازند. پس از آن، این مولکولها میتوانند همراه با مواد تشکیلدهنده منظومههای سیارهای وارد سیارات جوان شوند.
آیا این کشف به معنای وجود حیات فرازمینی است؟
خیر. پژوهشگران تأکید میکنند که کشف یک مولکول قندی به هیچ عنوان به معنای کشف حیات در فضا نیست.
با این حال، این یافته نشان میدهد مواد شیمیایی موردنیاز برای آغاز فرآیندهای زیستی ممکن است در سراسر کهکشان بسیار رایجتر از چیزی باشند که پیشتر تصور میشد. همین موضوع احتمال شکلگیری حیات در نقاط دیگر جهان را از دیدگاه علمی تقویت میکند، هرچند هنوز هیچ مدرک مستقیمی از وجود موجودات زنده فرازمینی در دست نیست.
کشف اریتریولوز را میتوان یکی از مهمترین دستاوردهای اخیر در حوزه اخترزیستشناسی دانست. طی سالهای گذشته دانشمندان موفق به شناسایی انواع مختلفی از مولکولهای آلی، الکلها، اسیدها و ترکیبات پیشزیستی در فضای میانستارهای شده بودند، اما تاکنون هیچ قند واقعی در این محیط مشاهده نشده بود. اکنون این کشف حلقه مهمی از زنجیره شکلگیری مولکولهای زیستی را تکمیل میکند.
از منظر علمی، این یافته از این ایده پشتیبانی میکند که مواد اولیه حیات ممکن است پیش از شکلگیری منظومههای سیارهای در دل ابرهای مولکولی تولید شده باشند. اگر چنین فرآیندی در نقاط مختلف کهکشان رخ دهد، احتمال اینکه سیارات دیگر نیز هنگام شکلگیری به این ترکیبات دسترسی داشته باشند، افزایش مییابد.
البته نباید این کشف را با یافتن نشانهای از حیات اشتباه گرفت. فاصله میان وجود یک مولکول قندی تا شکلگیری نخستین سلول زنده بسیار زیاد است و هنوز پرسشهای فراوانی درباره منشأ حیات بیپاسخ ماندهاند. با این حال، کشف اخیر مسیر تحقیقات آینده را روشنتر میکند و میتواند به درک بهتر نحوه پیدایش حیات روی زمین و احتمال وجود آن در دیگر نقاط جهان کمک کند.
آنچه کاربران باید بدانند
این کشف به معنای یافتن موجودات فضایی نیست. دانشمندان تنها موفق به شناسایی یک مولکول قندی شدهاند که میتواند یکی از مواد اولیه موردنیاز برای شکلگیری حیات باشد.
سوالات متداول (FAQ)
اریتریولوز چیست؟
اریتریولوز یک قند چهارکربنه از خانواده کتوزها است که روی زمین نیز بهطور طبیعی وجود دارد.
آیا این نخستین قند کشفشده در فضا است؟
بله، این نخستین قند واقعی است که در فضای میانستارهای شناسایی شده است.
آیا این کشف وجود حیات فرازمینی را ثابت میکند؟
خیر، این کشف تنها نشان میدهد مواد اولیه لازم برای شکلگیری حیات میتوانند در فضای میانستارهای تشکیل شوند.
جمعبندی
کشف اریتریولوز در فضای میانستارهای گام مهمی در شناخت منشأ مولکولهای زیستی به شمار میرود. این یافته نشان میدهد فرآیند تولید ترکیبات پیچیده آلی در اعماق فضا بسیار فعالتر از تصور گذشته است و ممکن است مواد اولیه حیات در بسیاری از نقاط کهکشان وجود داشته باشند. هرچند این کشف نشانهای از وجود حیات نیست، اما میتواند به پاسخ دادن یکی از بزرگترین پرسشهای علم یعنی «حیات از کجا آغاز شد؟» کمک کند.
منبع: ScienceAlert، Nature Astronomy
