آیا تا به حال برایتان پیش آمده که در یک جمع، پشهها تقریباً فقط شما را نیش بزنند و سایر افراد را نادیده بگیرند؟ پژوهشهای جدید نشان میدهد این موضوع صرفاً یک تصور نیست و واقعاً برخی افراد برای پشهها جذابتر از دیگران هستند.
دانشمندان اکنون در حال کشف ترکیب پیچیدهای از عوامل شیمیایی، زیستی و فیزیولوژیکی هستند که باعث میشود بعضی انسانها به هدفی ایدهآل برای این حشرات خونخوار تبدیل شوند.
پشهها چگونه قربانی خود را پیدا میکنند؟
به گفته «فردریک سیمار»، حشرهشناس پزشکی از مؤسسه تحقیقات توسعه فرانسه، پشهها واقعاً برخی افراد را بیشتر از دیگران ترجیح میدهند.
اما این جذابیت همیشگی نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد.
پشههای ماده – تنها پشههایی که نیش میزنند – برای پیدا کردن میزبان خود از مجموعهای از نشانههای حسی استفاده میکنند، از جمله:
- دیاکسید کربن بازدم انسان
- بوی بدن
- دمای پوست
- رطوبت بدن
این حشرات دارای گیرندههای بسیار حساسی هستند که به آنها اجازه میدهد از فاصله دور حضور انسان را تشخیص دهند.
دیاکسید کربن؛ نخستین سیگنال جذب پشهها
«ریکارد ایگنل»، پژوهشگر سوئدی و نویسنده ارشد یکی از مطالعات اخیر در این حوزه، توضیح میدهد که پشهها از بیش از یک قرن پیش به عنوان حشراتی شناخته شدهاند که به دیاکسید کربن بازدم انسان واکنش نشان میدهند.
زمانی که پشهها در فاصله چند ده متری قرار دارند، CO₂ نخستین سیگنال هدایتکننده آنها است. با نزدیکتر شدن، آنها بوی بدن را نیز تشخیص میدهند و ترکیب این دو عامل جذابیت فرد را افزایش میدهد.
در فاصله بسیار نزدیک نیز دمای بدن و میزان رطوبت پوست نقش مهمی در انتخاب قربانی ایفا میکند.
آیا گروه خونی واقعاً مهم است؟
یکی از رایجترین باورهای عمومی این است که پشهها افراد دارای گروه خونی خاص را ترجیح میدهند.
اما پژوهشگران میگویند شواهد علمی محکمی برای این ادعا وجود ندارد.
به گفته سیمار، مطالعاتی که درباره ارتباط گروه خونی و جذب پشهها انجام شدهاند بسیار محدود بودهاند و نتایج آنها قابل تعمیم نیست.
همچنین رنگ پوست، رنگ مو یا رنگ چشم نیز تأثیر معناداری در جذب پشهها ندارد.
بوی بدن مهمترین عامل است
محققان معتقدند مهمترین عامل تعیینکننده، بوی بدن انسان است.
پوست هر فرد میزبان میلیاردها میکروارگانیسم است که ترکیبات شیمیایی متعددی تولید میکنند. این مواد معطر میتوانند برای پشهها بسیار جذاب یا نسبتاً دافعهآور باشند.
بر اساس تحقیقات، بدن انسان بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ ترکیب بویایی مختلف آزاد میکند؛ اما دانشمندان هنوز در حال شناسایی دقیق موادی هستند که بیشترین تأثیر را بر رفتار پشهها دارند.
مادهای که پشهها عاشق آن هستند
در یک مطالعه جدید، پژوهشگران گونهای از پشه به نام Aedes aegypti را در محیط آزمایشگاهی در معرض ۴۲ زن قرار دادند تا مشخص شود کدام افراد بیشتر مورد توجه پشهها قرار میگیرند.
نتایج نشان داد زنانی که بیشترین میزان نیش را دریافت میکردند، مقدار بالاتری از ترکیبی به نام «1-Octen-3-ol» تولید میکردند.
این ماده که گاهی «الکل قارچی» نیز نامیده میشود، از تجزیه چربی طبیعی پوست (سبوم) به وجود میآید.
نکته جالب اینکه حتی افزایش اندک این ترکیب نیز میتواند جذابیت فرد برای پشهها را به شکل محسوسی افزایش دهد.
همچنین پژوهشگران دریافتند زنان باردار در سهماهه دوم بارداری نیز در میان گروههای جذابتر برای پشهها قرار داشتند.
چرا این تحقیقات اهمیت بیشتری پیدا کردهاند؟
دانشمندان میگویند با گسترش تغییرات اقلیمی، محدوده جغرافیایی زندگی بسیاری از گونههای پشه در حال افزایش است.
برای مثال، پشه ببر آسیایی، یعنی Aedes albopictus که ناقل بیماریهایی مانند چیکونگونیا است، در سالهای اخیر به مناطق جدیدی گسترش یافته است.
حتی مواردی از شیوع بیماری چیکونگونیا در مناطقی از شمال فرانسه نیز گزارش شده؛ منطقهای که پیشتر در معرض چنین تهدیدی قرار نداشت.
به همین دلیل شناخت عوامل جذبکننده پشهها میتواند به کنترل بهتر بیماریهایی مانند:
- Malaria
- Dengue Fever
- Yellow Fever
- Chikungunya
کمک کند.
چگونه کمتر طعمه پشهها شویم؟
کارشناسان چند توصیه ساده اما مؤثر ارائه میکنند:
- استفاده از لباسهای گشاد و پوشیده
- استفاده از پشهبند در مناطق پرخطر
- بهکارگیری مواد دافع حشرات استاندارد
- پرهیز از مصرف بیش از حد نوشیدنیهای الکلی
- اجتناب از وعدههای غذایی بسیار سنگین در محیطهای پشهخیز
برخلاف باورهای رایج، گروه خونی یا رنگ پوست عامل اصلی جذب پشهها نیستند. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، ترکیب شیمیایی منحصربهفرد بوی بدن هر فرد است؛ ترکیبی که تحت تأثیر میکروبیوم پوست، متابولیسم بدن، دمای پوست و حتی سبک زندگی قرار دارد. با پیشرفت تحقیقات، دانشمندان امیدوارند بتوانند سازوکار دقیق این فرآیند را شناسایی کرده و راهکارهای مؤثرتری برای مقابله با بیماریهای منتقلشده توسط پشهها ارائه دهند.
