در یکی از مهمترین رویدادهای فضایی سال، صبح هفتم دیماه، سه ماهواره سنجشی ایرانی از پایگاه فضایی وستوچنی روسیه با موشک ماهوارهبر سایوز ۲.۱بی به مدار زمین پرتاب شدند. این مأموریت در چارچوب همکاریهای ایران و روسیه در حوزه فناوریهای فضایی انجام شد و جایگاه کشور را در عرصه پرتابهای بینالمللی بیش از پیش تثبیت کرد.
جزئیات مأموریت پرتاب
شرکت دولتی صنایع فضایی روسیه (روسکاسموس) اعلام کرد که موشک سایوز حامل ۵۲ ماهواره از کشورهای مختلف بوده است؛ از جمله دو ماهواره سنگین وزن آیست ۱ و ۲ با وزن دو تُن برای سنجش از دور و ساخت مدلهای دیجیتالی زمین.
۳۰ دقیقه پیش از پرتاب، روسکاسموس از آمادهسازی نهایی فرایند پرتاب خبر داده بود و کمی بعد اعلام کرد همه مراحل طبق روند معمول و برنامهریزی شده انجام شده است. سه ماهواره ایرانی نیز بخشی از محموله جانبی این مأموریت بودند که با موفقیت در مدار لئو (LEO) در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتر از سطح زمین قرار گرفتند.
به گفتهی وحید یزدانیان، معاون وزیر ارتباطات و رئیس پژوهشگاه فضایی ایران، این سه ماهواره کاملاً توسط بخش خصوصی دانشبنیان ایرانی طراحی و ساخته شدهاند و قابلیت ارسال دادههای تصویری با قدرت تفکیک بین ۱۵ تا زیر ۵ متر را دارند.
او کاربرد این تصاویر را در حوزههای کشاورزی دقیق، مدیریت منابع آب، پایش محیط زیست و تحلیل زمینشناسی عنوان کرد و افزود:
«این سه ماهواره به مجموعه ماهوارههای بومی در مدار اضافه شدهاند و نشاندهنده بلوغ زیستبوم خصوصی فضایی ایران است.»
عمر و فناوری مدار
ماهوارههای جدید در مدار نزدیک زمین (LEO) قرار دارند — مداری که برای مأموریتهای سنجشی، اینترنت اشیاء و ارتباطات کمهزینه بهکار میرود.
بر اساس استانداردهای جهانی، عمر عملیاتی این ماهوارهها بین ۲ تا ۵ سال است، اما کارشناسان امیدوارند با بهبود طراحی سامانه انرژی و کنترل حرارتی، طول عمر واقعی آنها بیش از رقم پیشبینیشده باشد.
همکاری ایران و روسیه؛ انتقال فناوری و تجربه بینالمللی
کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، این پرتاب را گامی مهم در توسعه همکاریهای فضایی دو کشور دانست و توضیح داد که انتخاب پایگاه وستوچنی در شرق روسیه در راستای انتقال فناوری و ارتقای تجربیات مشترک در پرتابهای مداری صورت گرفته است.
او افزود:
«با این پرتاب، شمار ماهوارههایی که از این پایگاه به مدار زمین فرستادهایم به هفت عدد میرسد. دستاوردی که با وجود تحریمها، نماد خوداتکایی علمی ایران است.»
چرا پرتاب از روسیه و نه از پایگاه داخلی؟
به گفتهی حسین شهرابی فراهانی، مدیرعامل شرکت دانشبنیان امیدفضا و سازنده ماهواره «کوثر ۱.۵»، انتخاب پایگاه روسی در راستای سیاست جدید کشور برای تسریع در پرتابهای متعدد سالانه و استفاده ترکیبی از ظرفیتهای داخلی و خارجی بوده است.
او توضیح داد:
«برای رسیدن به نقطه ایدهآل در صنعت فضایی، باید به مدارهای مختلف دسترسی داشته باشیم. موشکهای سایوز در برخی مدارها دقیقاً نیازمندی فنی ما را پوشش میدهند.»
معرفی سه ماهواره ایرانی پرتابشده
ماهواره ظفر ۲
- ساختهشده در دانشگاه علم و صنعت ایران به سفارش سازمان فضایی کشور
- کلاس وزنی: حدود ۱۰۰ تا ۱۳۵ کیلوگرم
- مأموریت: تصویربرداری سنجشی با دقت ۱۵ متر در باند اپتیکی
- استفاده: پایش منابع طبیعی، کشاورزی، مدیریت بحران، بررسی مسائل زیستمحیطی
- دادهها از طریق لینک باند S به ایستگاههای زمینی منتقل میشوند
- ویژگی منحصربهفرد: بومیسازی کامل زنجیره طراحی تا تستهای حرارتی، خلأ و ارتعاش
ماهواره پایا (طلوع ۳)
- طراحیشده توسط شرکت صنایع الکترونیک ایران (صاایران)
- وزن: تقریبا ۱۵۰ کیلوگرم
- سنگینترین ماهواره بومی کشور تاکنون
- مجهز به دو سنجنده تصویربرداری: ۵ متر سیاهوسفید و ۱۰ متر رنگی
- با الگوریتمهای هوش مصنوعی، دقت تصاویر به ۳ متر ارتقاء مییابد
- نخستین استفاده از فناوری تصویربرداری آیینهای در ایران
- کاربردها: پایش زمین، برنامهریزی شهری، ارزیابی منابع طبیعی
ماهواره کوثر ۱.۵
- سومین ماهواره شرکت دانشبنیان امیدفضا
- قابلیت تصویربرداری با دقت حدود ۴ متر
- ترکیب عملکرد سنجش زمین و ارتباط ماهوارهای
- محموله تصویربرداری در طیفهای RGB و NIR و ماژول اینترنت اشیاء (IoT)
- هدف: ایجاد ارتباط میان دادههای فضایی و حسگرهای زمینی برای پایش هوشمند کشاورزی، منابع آب و محیطزیست
- طراحی دو منظوره تجاری و غیرنظامی، با پنلهای خورشیدی تاشونده و ارتباط پایدار در مدار نزدیک زمین
موقعیت پایگاه پرتاب وستوچنی
پایگاه فضایی وستوچنی در فاصله حدود ۵۵۵۰ کیلومتری شرق مسکو قرار دارد و به عنوان یکی از مدرنترین سکوهای پرتاب روسیه شناخته میشود. ایران پیشتر نیز ماهوارههای پارس ۱ و ناهید ۲ را از همین پایگاه در اسفند ۱۴۰۲ به مدار فرستاده بود و ماهوارههای کوثر و هدهد نیز آبان ۱۴۰۳ از این محل پرتاب شدند.
جمعبندی؛ پرتابی با پیام روشن برای آینده فضایی کشور
پرتاب همزمان سه ماهواره ایرانی در یک مأموریت بینالمللی نماد جهش جدی ایران در فناوری فضایی بومی است. ترکیب توان دانشگاهی، شرکتهای دانشبنیان و همکاریهای بینالمللی با روسیه نشان میدهد که ایران بهسمت خودکفایی و تثبیت جایگاه در اقتصاد فضا حرکت میکند.
