شرکت OpenAI در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵ با رونمایی از مدل جدید خود، GPT-5، دنیای فناوری را شگفتزده کرد. این شرکت اعلام کرده است که تواناییهای این مدل در بسیاری از مشاغل با عملکرد انسانها برابری میکند؛ موضوعی که فراتر از آزمونهای هوش مصنوعی، بحثهای گستردهای درباره آینده کار، مرز میان انسان و ماشین و سازگاری جوامع با این تغییرات به راه انداخته است.
معیار تازه: GDPval
برای اثبات این ادعا، OpenAI معیار جدیدی به نام GDPval معرفی کرده است. این آزمون عملکرد هوش مصنوعی را در نقشهای اقتصادی واقعی میسنجد و ۹ صنعت کلیدی از جمله بهداشت، مالی، تولید و دولت را دربر میگیرد. در نسخه نخست این معیار (GDPval-v0)، متخصصان انسانی کیفیت گزارشهای تولیدشده توسط خودشان و هوش مصنوعی را مقایسه کردند. در این رقابت، GPT-5 در حالت پردازشی پیشرفته، در ۴۰.۶ درصد موارد نتیجهای برابر یا بهتر از انسانها به دست آورد؛ جهشی چشمگیر نسبت به GPT-4o که تنها ۱۳.۷ درصد موفقیت داشت.
جالب آنکه مدل Claude Opus 4.1 متعلق به شرکت Anthropic در همین آزمون به امتیاز ۴۹ درصد دست یافت، هرچند OpenAI تأکید میکند بخشی از این برتری میتواند به دلیل عوامل ظاهری مانند طراحی و نحوه ارائه باشد نه لزوماً کیفیت محتوا.
تفاوت اصلی این دستاورد
ویژگی متفاوت GPT-5 در این است که برتری خود را نه در بازیهای فکری یا آزمونهای ریاضی، بلکه در وظایف واقعی شغلی نشان داده است. با این حال، OpenAI محدودیتها را نیز یادآور میشود: آزمون GDPval فعلاً ایستا و غیرتعاملی است و تنها خروجیهای مکتوب مانند گزارشها و تحلیلها را ارزیابی میکند. بسیاری از مشاغل در دنیای واقعی به همکاری، قضاوت اخلاقی، خلاقیت و تعامل انسانی نیاز دارند که هنوز بهسادگی در قالب آزمون قابل سنجش نیست.
تأثیر بر مشاغل و صنایع
- کارکنان: برخی متخصصان با نگرانی به این تحول مینگرند، چرا که کارهایی مانند گزارشنویسی، تحلیل داده یا تهیه پیشنویسهای حقوقی ممکن است بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار گیرد. در مقابل، مشاغلی که بر همدلی انسانی، اعتماد و قضاوتهای حساس تکیه دارند احتمالاً دستکم در کوتاهمدت کمتر جایگزین میشوند.
- شرکتها: صنایع بهویژه در بخشهایی مانند مالی، حقوقی و رسانهای بهسرعت به سمت استفاده از این ابزارها خواهند رفت تا بهرهوری خود را افزایش دهند. این روند میتواند به تغییر ساختار سازمانی، کاهش لایههای مدیریتی و شکلگیری تیمهای ترکیبی انسان–هوش مصنوعی منجر شود.
- آموزش و سیاستگذاری: سیستمهای آموزشی باید مهارتهای جدیدی مانند تفکر انتقادی، تفسیر داده، همکاری و اخلاق را در اولویت قرار دهند. همچنین سیاستگذاران با پرسشهای دشواری درباره حمایت اجتماعی، تنظیم مقررات و مسئولیت قانونی در صورت خطاهای هوش مصنوعی مواجه خواهند شد.
گام به سوی هوش عمومی مصنوعی (AGI)
OpenAI این پیشرفت را بخشی از مسیر خود به سمت ساخت هوش عمومی مصنوعی میداند. اگر GPT-5 در بسیاری از وظایف نزدیک به سطح انسانی عمل میکند، چالشهای بعدی شامل ایمنی، شفافیت، قابلیت اعتماد و توانایی سازگاری در شرایط نامطمئن خواهد بود.
آینده: همزیستی انسان و ماشین
کارشناسان تأکید میکنند که GPT-5 هنوز جایگزین کامل انسانها نیست و نقش آن بیشتر در تقویت و تکمیل کار انسان تعریف میشود. با این حال، فاصله میان «دستیار هوشمند» و «همکار توانمند» در حال کاهش است. پرسش اصلی این است که آیا جوامع میتوانند بهاندازه کافی سریع خود را با این تغییر انقلابی تطبیق دهند یا خیر.
به نظر میرسد دوران تازهای آغاز شده است؛ دورانی که در آن انسان و هوش مصنوعی دوشادوش یکدیگر کار میکنند و مرزهای سنتی مشاغل بهسرعت در حال بازتعریف است.
