شورای رقابت نسخه به‌روزشده دستورالعمل تنظیم بازار خودروهای سواری را اعلام کرده است؛ دستورالعملی که علاوه بر تغییر برخی شرایط عرضه و فروش، شاخص رقابت‌پذیری خودرو را به یکی از عوامل مهم در ارزیابی قیمت تبدیل می‌کند.
بر اساس مقررات جدید، خودروسازان نمی‌توانند خودروهایی را که قیمت آن‌ها هنوز مشخص نشده است پیش‌فروش کنند. همچنین انتقال امتیاز خرید و فروش حواله خودرو به‌صورت وکالتی ممنوع است و خودروها از نظر رقابت‌پذیری در بازه‌های A تا F ارزیابی می‌شوند.
شاخص رقابت‌پذیری وارد فرآیند قیمت‌گذاری خودرو شد
مهم‌ترین تغییر دستورالعمل جدید، توجه بیشتر به جایگاه خودرو در مقایسه با محصولات مشابه خارجی است.
طبق مقررات، برای ارزیابی رقابت‌پذیری خودروهای داخلی و مونتاژی، قیمت آن‌ها با حداقل سه خودروی خارجی مشابه مقایسه می‌شود. نتیجه این ارزیابی در قالب رتبه‌های A تا F مشخص خواهد شد.
به این ترتیب، قیمت‌گذاری خودرو تنها به هزینه‌های تولید و محاسبات داخلی محدود نمی‌شود و میزان رقابت‌پذیری محصول در برابر خودروهای مشابه خارجی نیز در فرآیند ارزیابی مورد توجه قرار می‌گیرد.
وزارت صمت می‌تواند برای تعیین خودروهای رقیب خارجی از پیشنهاد خودروسازان، نهادهای حرفه‌ای داخلی و در صورت نیاز مراجع معتبر خارجی استفاده کند. همچنین اگر وزارت صمت طی یک ماه خودروهای رقیب را معرفی نکند، اعمال شاخص رقابت‌پذیری برای آن دوره الزامی نخواهد بود.
خودروهای رتبه F اجازه افزایش قیمت ندارند
یکی از مهم‌ترین نتایج این رتبه‌بندی، محدودیتی است که برای خودروهای دارای رتبه F در نظر گرفته شده است.
بر اساس متن اصلاح‌شده دستورالعمل، خودرویی که رتبه رقابت‌پذیری F دریافت کند، اجازه دریافت قیمت جدید نخواهد داشت. این خودرو تنها در صورتی می‌تواند مشمول افزایش قیمت شود که رتبه رقابت‌پذیری آن ارتقا پیدا کند.
بنابراین رتبه F صرفاً یک شاخص آماری نیست و می‌تواند مستقیماً بر امکان تغییر قیمت کارخانه‌ای خودرو تأثیر بگذارد.
این موضوع برای خودروهایی که قیمت آن‌ها نسبت به محصولات مشابه خارجی بالاتر ارزیابی شود، اهمیت بیشتری دارد.
قیمت خودروهای مونتاژی چگونه محاسبه می‌شود؟
در دستورالعمل جدید، خودروهای مونتاژی نیز به‌صورت جداگانه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
برای محاسبه شاخص رقابت‌پذیری خودروهای مونتاژی، قیمت پایه رقابتی با در نظر گرفتن هزینه‌های قانونی و هزینه حمل‌ونقل واردات قطعات CKD محاسبه می‌شود. این موضوع در اصلاحات مربوط به مصوبه ۸۳۰ شورای رقابت اضافه شده است.
بنابراین ارزیابی خودروهای مونتاژی قرار نیست صرفاً قیمت یک محصول خارجی را با قیمت کارخانه‌ای محصول مونتاژی مقایسه کند؛ هزینه‌های مرتبط با واردات قطعات نیز در محاسبات مربوط به قیمت پایه رقابتی لحاظ می‌شود.
قیمت پایه رقابتی به نرخ ارز رسمی تجاری وابسته است
یکی دیگر از تغییرات مهم، نحوه محاسبه قیمت پایه رقابتی است.
طبق اصلاحیه مصوبه ۸۳۰، این قیمت بر اساس میانگین یک‌ماهه نرخ ارز حواله‌ای رسمی تجاری کشور محاسبه می‌شود. بنابراین نرخ ارز مورد استفاده در این بخش از فرمول، به جای یک نرخ لحظه‌ای، بر مبنای میانگین یک دوره زمانی محاسبه خواهد شد.
این تغییر می‌تواند باعث شود نوسانات کوتاه‌مدت نرخ ارز اثر متفاوتی بر محاسبات قیمت خودرو داشته باشد؛ البته اثر نهایی آن به سایر اجزای فرمول و نحوه اجرای دستورالعمل بستگی دارد.
پیش‌فروش خودرو بدون اعلام قیمت ممنوع شد
دستورالعمل جدید یک محدودیت مشخص برای روش‌های پیش‌فروش خودرو ایجاد کرده است.
بر اساس ماده ۵، خودروسازان حق پیش‌فروش خودروهایی را که قیمت آن‌ها تعیین نشده است ندارند.
در نتیجه، عرضه‌کننده نمی‌تواند محصولی را پیش‌فروش کند و تعیین قیمت نهایی را به زمان آینده و هنگام تحویل خودرو موکول کند.
این تغییر برای خریداران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در چنین شرایطی، متقاضی هنگام ثبت‌نام باید اطلاعات روشن‌تری درباره قیمت خودرو داشته باشد.
البته این مقررات به معنای ثابت ماندن قیمت خودرو پس از پیش‌فروش در تمام شرایط نیست و باید میان اعلام قیمت در زمان عرضه و ثابت ماندن قیمت تا زمان تحویل تفاوت قائل شد.
فروش و انتقال وکالتی حواله خودرو ممنوع است
دستورالعمل جدید علاوه بر قیمت‌گذاری، شرایط طرف تقاضا را نیز مشخص کرده است.
بر اساس ماده ۴، انتقال امتیاز و حقوق ناشی از خرید خودرو به اشخاص ثالث، حتی به‌صورت وکالتی، ممنوع است. فروش حواله خودرو به‌صورت وکالتی نیز ممنوع اعلام شده است.
همچنین امکان صلح در قراردادهای مربوط به خرید خودرو وجود ندارد.
این مقررات با هدف کنترل انتقال امتیاز خرید و جلوگیری از شکل‌گیری معاملات غیرمستقیم حواله در چارچوب دستورالعمل تنظیم بازار خودرو اعمال شده است.
در صورت تقاضای بیشتر از عرضه، قرعه‌کشی انجام می‌شود
تغییرات جدید به معنای حذف کامل فرآیند قرعه‌کشی نیست.
طبق اصلاحیه مصوبه ۸۴۶، عرضه‌کنندگان باید در طرح‌های فروش، مشخصات خودرو و تعداد خودروهای قابل عرضه را همراه با مدت زمان ثبت‌نام اعلام کنند. اگر تعداد تقاضا از تعداد خودروهای عرضه‌شده بیشتر باشد، قرعه‌کشی با نظارت مراجع ذی‌صلاح انجام خواهد شد.
در نتیجه، شیوه فروش خودرو همچنان می‌تواند بر اساس میزان عرضه و تقاضا متفاوت باشد.
| موضوع | مقررات جدید |
|---|---|
| پیش‌فروش بدون قیمت مشخص | ممنوع |
| انتقال امتیاز خرید | ممنوع |
| فروش وکالتی حواله | ممنوع |
| صلح قرارداد | ممنوع |
| تقاضا بیشتر از عرضه | قرعه‌کشی با نظارت مراجع ذی‌صلاح |
| رتبه‌بندی رقابت‌پذیری | A تا F |
| خودروهای رتبه F | امکان دریافت قیمت جدید ندارند |
| خودروهای مونتاژی | هزینه واردات قطعات CKD در محاسبات لحاظ می‌شود |
| قیمت پایه رقابتی | بر اساس میانگین یک‌ماهه نرخ ارز حواله‌ای رسمی تجاری |
شرایط ثبت‌نام خودرو همچنان محدودیت‌هایی دارد
دستورالعمل شورای رقابت برای طرف تقاضا نیز شرایط مشخصی تعیین کرده است.
حداقل سن متقاضی خرید خودرو ۱۸ سال اعلام شده است. همچنین افرادی که طی ۴۸ ماه گذشته از شرکت‌های ایران‌خودرو و سایپا برای آن‌ها فاکتور خودرو صادر شده باشد، امکان ثبت‌نام و خرید خودرو از این دو خودروساز را ندارند.
برخی گروه‌های خاص که مشمول قوانین حمایتی مشخص هستند، از بعضی محدودیت‌های این ماده مستثنی شده‌اند.
دستورالعمل جدید چه تغییری برای خریداران ایجاد می‌کند؟
از دید خریدار، سه تغییر بیش از سایر موارد اهمیت دارند.
۱. شفافیت بیشتر در پیش‌فروش
خودروساز نمی‌تواند خودرویی را که قیمت آن هنوز تعیین نشده است پیش‌فروش کند. بنابراین متقاضی در زمان ورود به طرح فروش باید با قیمت مشخص‌تری مواجه باشد.
۲. محدودیت برای افزایش قیمت خودروهای کم‌رقابت
خودروهایی که در رتبه F قرار بگیرند، تا زمانی که رتبه رقابت‌پذیری آن‌ها ارتقا پیدا نکند، امکان دریافت قیمت جدید ندارند.
۳. محدود شدن معاملات حواله
انتقال و فروش وکالتی امتیاز خرید و حواله ممنوع شده است؛ بنابراین بخشی از معاملات ثانویه حواله خودرو در چارچوب این دستورالعمل مجاز نخواهد بود.
آیا قیمت خودروها با این دستورالعمل کاهش پیدا می‌کند؟
صرفاً از روی متن دستورالعمل نمی‌توان نتیجه گرفت که قیمت خودروها الزاماً کاهش پیدا خواهد کرد.
این مقررات در درجه اول روش محاسبه و محدودیت‌های تغییر قیمت را تغییر می‌دهد. قیمت نهایی هر خودرو همچنان به عواملی مانند هزینه تولید، نرخ ارز، قیمت خودروهای رقیب، رتبه رقابت‌پذیری و سایر ضوابط قیمت‌گذاری وابسته است.
از طرف دیگر، اگر یک خودرو در رتبه F قرار گیرد، محدودیت آن مشخص است؛ اما ارتقای رتبه خودرو می‌تواند مسیر دریافت قیمت جدید را دوباره باز کند.
بنابراین اثر واقعی دستورالعمل بر قیمت بازار به نحوه اجرای شاخص رقابت‌پذیری و تعیین خودروهای مشابه خارجی نیز وابسته خواهد بود.
یک ابهام مهم؛ خودروهای مشابه خارجی چگونه انتخاب می‌شوند؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اجرایی این دستورالعمل، انتخاب خودروهای خارجی برای مقایسه است.
چون قیمت و مشخصات محصولات خارجی می‌تواند اختلاف زیادی داشته باشد، انتخاب خودروهای واقعاً مشابه اهمیت زیادی پیدا می‌کند. شورای رقابت در متن دستورالعمل امکان استفاده از پیشنهاد عرضه‌کنندگان، نهادهای حرفه‌ای داخلی و مراجع خارجی معتبر را برای تعیین معیارهای مقایسه در نظر گرفته است.
همین مسئله می‌تواند روی نتیجه نهایی شاخص رقابت‌پذیری اثر مستقیم داشته باشد.
برای مثال، اگر یک خودروی داخلی با محصولی از نظر کلاس، ابعاد، قوای محرکه، امکانات و سطح تجهیزات قابل مقایسه شود، نتیجه با حالتی که محصولی متفاوت به‌عنوان رقیب انتخاب شود، یکسان نخواهد بود.
به همین دلیل، نحوه اجرای شاخص رقابت‌پذیری به اندازه خود این شاخص اهمیت دارد.
جمع‌بندی
نسخه به‌روزشده دستورالعمل تنظیم بازار خودرو، چند تغییر مهم را همزمان وارد فرآیند قیمت‌گذاری و فروش کرده است. مهم‌ترین آن‌ها شامل رتبه‌بندی رقابت‌پذیری خودروها از A تا F، ممنوعیت افزایش قیمت خودروهای رتبه F، ممنوعیت پیش‌فروش بدون قیمت مشخص و محدودیت انتقال و فروش وکالتی حواله خودرو است.
در خودروهای مونتاژی نیز هزینه‌های قانونی و حمل‌ونقل واردات قطعات CKD در محاسبه قیمت پایه رقابتی لحاظ می‌شود و قیمت پایه رقابتی بر اساس میانگین یک‌ماهه نرخ ارز حواله‌ای رسمی تجاری محاسبه خواهد شد.
با این حال، نتیجه نهایی این تغییرات به نحوه اجرای دستورالعمل بستگی دارد؛ به‌ویژه در بخش تعیین خودروهای خارجی مشابه، محاسبه شاخص رقابت‌پذیری و نحوه اعمال رتبه‌های A تا F. بنابراین اثر آن بر قیمت کارخانه‌ای و بازار آزاد خودرو باید پس از اجرای عملی این سازوکار ارزیابی شود.
منبع
باشگاه خبرنگاران جوان
