دانشمندان در پژوهشی تازه تلاش کردهاند به یکی از بزرگترین پرسشهای مربوط به آینده سیاره زمین پاسخ دهند: آخرین گیاه روی زمین چه زمانی خواهد مرد؟ نتیجه این تحقیق نشان میدهد که برخلاف برخی برآوردهای قبلی، پوشش گیاهی زمین ممکن است حدود ۱.۸۷ میلیارد سال دیگر نیز به حیات خود ادامه دهد؛ زمانی که افزایش درخشندگی خورشید، شرایط را برای ادامه فتوسنتز تقریباً غیرممکن خواهد کرد.
خورشید؛ عامل اصلی پایان حیات گیاهان
این مطالعه که توسط دو پژوهشگر مؤسسه Blue Marble Space انجام شده، با استفاده از مدلهای سهبعدی اقلیمی، آینده زمین را طی دو میلیارد سال آینده شبیهسازی کرده است.
بر اساس این مدلها، خورشید بهتدریج پرنورتر میشود و در حدود ۲۰ درصد روشنتر از امروز خواهد بود. این افزایش انرژی دریافتی، در نهایت باعث میشود دمای زمین به سطحی برسد که بیشتر گیاهان دیگر قادر به ادامه حیات نباشند. از سوی دیگر، کاهش تدریجی دیاکسید کربن موجود در جو نیز میتواند فرایند فتوسنتز را مختل کند.
دو سناریو برای پایان پوشش گیاهی زمین
پژوهشگران دو سناریوی اصلی را بررسی کردهاند:
سناریوی نخست: چرخه طبیعی کربن همچنان به جذب دیاکسید کربن از جو ادامه میدهد. در این حالت، هرچند دمای زمین نسبتاً پایدار میماند، اما مقدار CO₂ آنقدر کاهش پیدا میکند که گیاهان دیگر سوخت لازم برای فتوسنتز را در اختیار نخواهند داشت. در این وضعیت، پوشش گیاهی حدود ۱.۸۴ میلیارد سال دیگر از بین میرود.
سناریوی دوم: اگر میزان دیاکسید کربن تقریباً ثابت باقی بماند، افزایش تدریجی دمای زمین عامل اصلی نابودی گیاهان خواهد بود. در این شرایط، میانگین دمای سیاره به حدود ۶۵ درجه سانتیگراد میرسد؛ دمایی که بقای گیاهان خشکی را غیرممکن میکند. در این سناریو، آخرین گیاه حدود ۱.۸۷ میلیارد سال دیگر از بین خواهد رفت.
آیا این پایان قطعی حیات است؟
نویسندگان پژوهش تأکید میکنند که این مدلها یک نکته مهم را در نظر نگرفتهاند: فرگشت (تکامل) موجودات زنده.
به گفته آنها، ممکن است گیاهان طی میلیاردها سال آینده ویژگیهای جدیدی برای سازگاری با گرمای شدید یا کمبود دیاکسید کربن به دست آورند. حتی احتمال دارد شکلهای تازهای از حیات بتوانند در ارتفاعات بالای جو یا حتی خارج از زمین به بقای خود ادامه دهند. همچنین، اگر تمدنهای هوشمند در آینده بسیار دور همچنان وجود داشته باشند، شاید بتوانند با فناوریهایی مانند کنترل تابش خورشید یا مهندسی اقلیم، شرایط مناسب برای ادامه حیات را حفظ کنند.
این یافته چه تفاوتی با تحقیقات قبلی دارد؟
مطالعات پیشین معمولاً عمر پوشش گیاهی زمین را بسیار کوتاهتر تخمین میزدند و برخی از آنها پایان حیات گیاهان را در حدود چند صد میلیون سال آینده پیشبینی میکردند.
اما پژوهش جدید با استفاده از مدلهای دقیقتر اقلیمی و در نظر گرفتن گونههای مقاومتر گیاهی، نشان میدهد که زیستکره زمین احتمالاً بسیار مقاومتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد و میتواند تقریباً تا زمانی که اقیانوسهای زمین شروع به از بین رفتن کنند، به حیات ادامه دهد.
این پژوهش بیش از آنکه درباره پایان حیات روی زمین باشد، درباره مقاومت شگفتانگیز طبیعت است. برخلاف تصور رایج، دانشمندان اکنون معتقدند گیاهان ممکن است میلیاردها سال بیشتر از برآوردهای قبلی دوام بیاورند. البته این پیشبینی هیچ ارتباطی با بحرانهای زیستمحیطی امروز مانند تغییرات اقلیمی، جنگلزدایی یا کاهش تنوع زیستی ندارد؛ تهدیدهایی که در مقیاس زمانی دههها و سدههای آینده، بسیار جدیتر از سرنوشت زمین در میلیاردها سال بعد هستند.
خبر خوب این است که طبیعت از نظر کیهانی هنوز زمان زیادی برای ادامه حیات دارد؛ اما بقای اکوسیستمهایی که امروز میشناسیم، بیش از هر چیز به تصمیمات انسان در قرن حاضر وابسته است، نه اتفاقاتی که میلیاردها سال دیگر رخ خواهند داد.
منابع:
- ScienceAlert
- Journal of Geophysical Research: Atmospheres
- Live Science
