کشف ارتباط یک باکتری چشمی با افزایش خطر آلزایمر و زوال عقل
دانشمندان در تازهترین یافتههای خود به ارتباطی قابلتوجه میان سلامت چشم و عملکرد مغز دست یافتهاند. بر اساس یک مطالعه جدید، نوعی باکتری شایع که در بافت شبکیه چشم یافت میشود، با افت شناختی و بیماری آلزایمر ارتباط دارد؛ کشفی که بار دیگر نقش احتمالی عفونتها و باکتریها در روند تخریب مغز با افزایش سن را برجسته میکند.
پژوهشگران مرکز پزشکی «سدارز-ساینای» (Cedars-Sinai) در بررسیهای خود ردپای باکتری Chlamydia pneumoniae را در بافت شبکیه چشم شناسایی کردهاند. این باکتری بیشتر بهعنوان عامل برخی عفونتهای تنفسی شناخته میشود، اما نتایج نشان میدهد که میزان بالاتر آن در چشم، با شدت بیشتر تخریب عصبی در بیماران مبتلا به آلزایمر همبستگی دارد.
هرچند این یافتهها هنوز رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکنند، اما به شواهد روبهرشدی اضافه میشوند که نشان میدهد عفونتهای مزمن میتوانند در بروز بیماریهای تحلیلبرنده عصبی نقش داشته باشند.
مایا کورونیو-هامائویی، استاد علوم سلامت دانشگاه سدارز-ساینای و نویسنده اصلی این تحقیق، در اینباره میگوید:
«مشاهده مداوم Chlamydia pneumoniae در بافتهای انسانی، کشتهای سلولی و مدلهای حیوانی به ما کمک کرد تا ارتباطی که پیشتر ناشناخته بود را میان عفونت باکتریایی، التهاب و تخریب عصبی شناسایی کنیم. چشم در واقع میتواند نمایندهای از مغز باشد و این مطالعه نشان میدهد عفونت باکتریایی شبکیه و التهاب مزمن میتواند بازتابی از آسیبشناسی مغز باشد و حتی وضعیت بیماری را پیشبینی کند.»
بر اساس نتایج این پژوهش، سطوح بالاتر این باکتری بیشتر در افرادی مشاهده شده که حامل واریانت ژنتیکی APOE4 هستند؛ ژنی که بهعنوان یکی از مهمترین عوامل خطر ابتلا به آلزایمر شناخته میشود. همچنین آزمایشها روی نورونهای انسانی و مدلهای حیوانی آلزایمر نشان داده است که عفونت با C. pneumoniae موجب افزایش التهاب، مرگ بیشتر سلولهای عصبی و در نهایت افت عملکرد شناختی میشود. این عفونت همچنین تولید و تجمع پلاکهای آمیلوئید-بتا را افزایش میدهد؛ پلاکهایی که از نشانههای اصلی آلزایمر محسوب میشوند.
با این حال، هنوز مشخص نیست که این باکتری مستقیماً در پیشرفت بیماری نقش دارد یا صرفاً در شرایطی که مغز و سیستم ایمنی با افزایش سن تضعیف میشوند، احتمال حضور آن بیشتر میشود.
اهمیت این مطالعه زمانی روشنتر میشود که در کنار تحقیقات پیشین قرار گیرد. در سالهای گذشته، باکتری Porphyromonas gingivalis که عامل بیماریهای لثه است، در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر شناسایی شده و در مدلهای حیوانی به تسریع تجمع پلاکهای آمیلوئید نسبت داده شده است. همچنین ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) نیز در برخی مطالعات با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر مرتبط دانسته شده است. با این حال، بیشتر این پژوهشها ماهیت مشاهدهای دارند و نمیتوانند بهطور قطعی سایر عوامل زمینهای مؤثر بر زوال شناختی را رد کنند.
برخی تحقیقات دیگر نیز بررسی کردهاند که آیا عوامل بیماریزای تنفسی مانند Chlamydia pneumoniae میتوانند از طریق مسیرهای بینی یا بویایی به مغز راه پیدا کنند یا خیر، اما نتایج در این زمینه هنوز متناقض و سازوکارها بهطور کامل روشن نشدهاند.
با وجود این ابهامها، الگوی تکرارشونده ارتباط میان عفونتها، باکتریها و افزایش خطر افت شناختی، توجه جدی جامعه علمی را به خود جلب کرده است. بهویژه نقش التهاب سیستمیک و محور روده–مغز بهعنوان عوامل بالقوه آسیبزننده به مغز، بیش از پیش مورد مطالعه قرار گرفتهاند. برخی پژوهشها تفاوتهایی را در ترکیب میکروبیوم روده بیماران آلزایمری گزارش کردهاند، اما هنوز مشخص نیست این تغییرات علت بیماری هستند یا پیامد تغییرات متابولیک و ایمنی مرتبط با افزایش سن.
در این میان، مطالعه جدید روی شبکیه چشم نشان میدهد که چشم میتواند بهعنوان ابزاری کمتهاجمی برای پایش خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با مغز مورد استفاده قرار گیرد؛ رویکردی که شاید در آینده به شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر کمک کند.
تیموتی کروتر، نویسنده همکار این پژوهش، در پایان میگوید:
«این کشف احتمال هدفگیری محور عفونت–التهاب را برای درمان آلزایمر مطرح میکند.»
این یافتهها اگرچه هنوز در مراحل ابتدایی هستند، اما میتوانند مسیرهای تازهای را برای درک بهتر آلزایمر و توسعه روشهای نوین پیشگیری و درمان این بیماری هموار کنند.
