مجلس از سامانه‌های فیلترشکن تحقیق و تفحص می‌کند

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی امروز (سه‌شنبه، چهارم آذرماه) با ۱۹۸ رأی موافق، ۸ رأی مخالف و ۲ رأی ممتنع از مجموع ۲۲۳ رأی، طرح «تحقیق و تفحص از عملکرد سامانه‌های مدیریت گذرگاه داده‌های کشور و مقابله با ابزارهای حاکمیت‌گریز (فیلترشکن‌ها)» را تصویب کردند.

گزارش این طرح از سوی کمیسیون صنایع و معادن ارائه شد و هدف آن ارزیابی جامع از عملکرد نهادهای متولی در حوزه حکمرانی داده، مقابله با گسترش ابزارهای دورزننده فیلترینگ، و شفاف‌سازی درباره سودهای میلیاردی ناشی از فروش فیلترشکن‌ها عنوان شده است.

محورهای اصلی تحقیق و تفحص

گزارش مصوب مجلس ۱۱ محور اساسی را شامل می‌شود که از ارکان فنی و اقتصادی گرفته تا ابعاد امنیتی و فرهنگی را در بر می‌گیرد:

1. ترافیک داخلی و خارجی: بررسی نسبت فعلی مصرف ترافیک داخلی به خارجی و برنامه‌های افزایش سهم ۷۰درصدی ترافیک داخلی در کل شبکه.
2. حکمرانی داده‌ها: ارزیابی میزان در اختیار بودن داده‌های کاربران ایرانی برای پلتفرم‌های خارجی و تعیین سهم ذخیره‌سازی این داده‌ها در شبکه ملی اطلاعات، طبق مصوبه شورای عالی فضای مجازی (۱۳ خرداد ۱۳۹۶).
3. داده‌های رمزگذاری‌شده: شناسایی نرم‌افزارها و سامانه‌هایی که بیشترین حجم داده غیرقابل نظارت را بین کاربران ایرانی و سرورهای خارجی تبادل می‌کنند.
4. حفاظت از داده‌های ملی: بررسی اقدامات دستگاه‌های دولتی برای صیانت از داده‌ها و پیشگیری از بهره‌برداری دشمنان از اطلاعات شهروندان.
5. شناسایی ذی‌نفعان مافیای فیلترشکن: تعیین اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در عرصه فروش و توزیع نرم‌افزارهای فیلترشکن و VPN.
6. شفاف‌سازی مالی بازار زیرزمینی: پیگیری گردش مالی اعلام‌شده بین ۲۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان در شبکه فروش فیلترشکن‌ها و شناسایی طرف‌های ذی‌نفع.
7. قیمت‌گذاری اینترنت: بررسی مبنای تعیین قیمت ترافیک و پهنای باند برای مصرف‌کنندگان نهایی و سهم مردم از هزینه‌‌های ناشی از ضعف مدیریت شبکه.
8. نقش دستگاه‌های ناظر: ارزیابی عملکرد نهادهای همکار و ناظر در تبادل داده کشور در زمینه مقابله با نشت اطلاعات از طریق شبکه‌های غیررسمی.
9. برخورد با عوامل دولتی: بررسی تخلفات مأموران یا کارکنان دولتی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در مافیای فیلترشکن‌فروشی نقش داشته‌اند و نحوه برخورد با آنان.
10. صیانت از کودکان و خانواده‌ها: برنامه‌ها و اقدامات برای حمایت از والدین در کنترل مصرف اینترنت و ارتقای سلامت روانی در فضای مجازی.
11. مقابله با تهدید امنیت ملی ناشی از ابزارهای حاکمیت‌گریز: اقدام‌های اجرایی و فنی انجام‌شده برای محدودیت یا مسدودسازی فیلترشکن‌های خارجی و ایجاد دسترسی امن‌تر در کشور.

اهمیت سیاسی و اقتصادی تصمیم

با تصویب این طرح، مجلس قصد دارد برای نخستین‌بار شبکه مالی و فنی پشت تجارت زیرزمینی فیلترشکن‌ها را مورد بررسی عمیق قرار دهد.

به باور برخی کارشناسان، این مصوبه می‌تواند زمینه‌ساز شفافیت در چرخه درآمدهای غیرقانونی و آشکارسازی منافع پنهان برخی بدنه‌های اداری و واسطه‌ها در این حوزه شود.

در عین حال، ناظران فضای دیجیتال معتقدند موفقیت این تحقیق و تفحص منوط به دسترسی کامل کمیسیون‌های مجلس به داده‌های وزارت ارتباطات، مرکز ملی فضای مجازی و شرکت ارتباطات زیرساخت خواهد بود؛ داده‌هایی که تاکنون به‌صورت محدود منتشر شده‌اند.

جمع‌بندی

تصویب تحقیق و تفحص از سامانه‌های فیلترشکن را می‌توان نخستین اقدام رسمی مجلس برای واکاوی ابعاد اقتصادی، امنیتی و حاکمیتی پدیده «دور زدن فیلترینگ» دانست؛ موضوعی که در ماه‌های اخیر با افزایش وابستگی کاربران به VPNها و افشای گردش مالی کلان این بازار، به یکی از داغ‌ترین مباحث سیاست دیجیتال کشور بدل شده است.