دستگیرههای همسطح و مخفی درِ خودرو، بهسرعت به یکی از ویژگیهای شاخص بسیاری از خودروهای برقی جدید تبدیل شدهاند. این طراحی نماد آیندهگرایی محسوب میشود و با وعدهی آیرودینامیک بهتر و ظاهری تمیز و مدرن همراه است. اما مقامات چینی قصد دارند این روند طراحی را متوقف کنند و دلیل آن را فهرست رو به رشد نقصهای ایمنی و مشکلات عملکردی میدانند که بهمراتب از مزایای آن بیشتر است. این تصمیم میتواند شکل بسیاری از خودروهای برقی آیندهی بازار را تغییر دهد.
گفته میشود مقامات چین در آستانه نهاییکردن یک استاندارد اجباری جدید هستند که استفاده از دستگیرههای کاملاً مخفی و جمعشونده را ممنوع خواهد کرد. طبق پیشنویس این قانون که انتظار میرود همین ماه منتشر شود، خودروسازان یک سال مهلت خواهند داشت و این ممنوعیت احتمالاً از ژوئیه ۲۰۲۷ اجرایی میشود. پس از این تاریخ، فروش خودروهای جدید با چنین دستگیرههایی در چین غیرقانونی خواهد بود. با این حال، استفاده از دستگیرههای نیمهجمعشونده یا سنتی همچنان مجاز خواهد بود، بهشرط آنکه مجهز به سامانه پشتیبان مکانیکی باشند تا حتی در صورت قطع برق خودرو نیز عمل کنند.
مشکلات عملکردی و هزینهها
خودروسازان ادعا میکنند دستگیرههای مخفی میتوانند ضریب درگ خودرو را تا ۰٫۰۳ Cd کاهش دهند، اما تحقیقات مستقل نشان میدهد که این کاهش واقعی تنها ۰٫۰۰۵ Cd است؛ معادل صرفهجویی حدود ۰٫۶ کیلوواتساعت انرژی در هر ۱۰۰ کیلومتر – عددی تقریباً بیاهمیت برای بیشتر رانندگان.
از سوی دیگر، موتورها و مکانیزمهای این دستگیرهها وزنی حدود ۸ کیلوگرم به خودرو اضافه میکنند که همان اندک مزیت آیرودینامیکی را خنثی میسازد. همچنین این دستگیرهها بهشدت غیرقابلاعتماد و پرهزینه هستند. گزارشها نشان میدهد که این دستگیرهها سه برابر گرانتر از نمونههای مکانیکی بوده و هشت برابر بیشتر خراب میشوند. بر اساس دادههای محلی، خرابی دستگیرهها اکنون ۱۲ درصد از کل تعمیرات خودرو در یکی از برندهای پیشروی خودروهای برقی را تشکیل میدهد.
نگرانیهای ایمنی
اما جدیترین نگرانیها به حوزه ایمنی بازمیگردد. در شرایط اضطراری، این دستگیرههای الکترونیکی میتوانند به تلهای مرگبار تبدیل شوند. طبق یافتههای شاخص ایمنی خودروهای بیمهای چین (C-IASI) در تستهای تصادف جانبی، خودروهای دارای دستگیره الکترونیکی تنها در ۶۷ درصد موارد امکان باز شدن درها را فراهم کردند؛ در حالی که این رقم برای خودروهای دارای دستگیره مکانیکی سنتی ۹۸ درصد بود.
نمونههای واقعی حتی ترسناکتر بودهاند. در سرمای شدید شهر چانگچون در سال ۲۰۲۴، سرنشینان یک خودروی برقی به دلیل یخزدن موتور دستگیرهها درون خودرو محبوس شدند. همان سال، بارانهای شدید در استان گوانگدونگ باعث اتصال کوتاه در چندین خودروی برقی شد و درها باز نشدند، بهگونهای که مسافران مجبور شدند برای فرار شیشهها را بشکنند.
آمار نگرانکننده
دادههای سیستم ملی تحقیقات عمیق تصادفات چین (NAIS) افزایش چشمگیر این مشکل را تأیید میکند. این نهاد گزارش داد که در سال ۲۰۲۴، حوادث ناشی از خرابی دستگیرهها ۴۷ درصد افزایش داشته و در ۸۲ درصد موارد، مقصر دستگیرههای مخفی بودهاند. انجمن مصرفکنندگان نیز از افزایش ۱۳۲ درصدی شکایتها درباره آسیبدیدگی انگشتان کودکان در اثر گیرکردن دست در این دستگیرهها خبر داده که برخی موارد حتی منجر به شکستگی استخوان شده است.
واکنش صنعت خودرو
البته همهی فعالان صنعت خودرو با این روند طراحی موافق نبودهاند. «وی جیانجون»، رئیس شرکت گِریت وال موتور، یکی از منتقدان سرسخت این دستگیرههاست. او تأکید کرده که «سهم آنها در کاهش درگ بسیار ناچیز است» و آنها را «سنگین، با آببندی ضعیف، پر سر و صدا و وابسته به برق» توصیف کرده که در نهایت به خطرات ایمنی منجر میشوند.
برخی برندها مانند فولکسواگن از دستگیرههای نیمهجمعشونده استفاده میکنند که ظاهر مدرن را بدون قربانیکردن ایمنی فراهم میسازد. در همین راستا، مدلهای جدید FAW-Audi مجهز به دستگیره نیمهجمعشوندهای هستند که در صورت تصادف یک بند قرمز مکانیکی فعال میشود تا امدادگران بتوانند درها را بهراحتی باز کنند.
بخشی از یک بحث جهانی
ممنوعیت احتمالی دستگیرههای مخفی بخشی از گفتوگوی جهانی درباره روندهای بحثبرانگیز طراحی در خودروهای مدرن، بهویژه خودروهای برقی است. نهادهای نظارتی همچنین به حذف دکمههای فیزیکی برای عملکردهای حیاتی و جایگزینی آنها با نمایشگرهای لمسی هشدار دادهاند.
برنامه ارزیابی خودروهای جدید اروپا (Euro NCAP) اعلام کرده که از سال ۲۰۲۶، خودروهایی که کنترل عملکردهایی مانند راهنما، برفپاککن و چراغهای خطر را تنها در منوی لمسی پنهان کنند، دیگر شایسته دریافت امتیاز ایمنی پنج ستاره نخواهند بود.
پیام نهادهای نظارتی در شرق و غرب جهان روشن است: ظاهر آیندهگرایانه نباید هرگز به بهای از دست رفتن ایمنی اساسی تمام شود.
